Vừa qua, tại Hội nghị Khoa học trẻ tháng 5/2015, cử nhân điều dưỡng Nguyễn Thị Linh Sang, Trường Cao đẳng Y tế Khánh Hòa đã có báo cáo đề tài nghiên cứu “Đánh giá kiến thức tự chăm sóc của người bệnh xơ gan tại Khoa Nội tổng hợp Thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa”.
Đề tài được thực hiện từ tháng 01/2014 đến tháng 6/2014, với 54 bệnh nhân có chẩn đoán xơ gan, xơ gan mất bù, xơ gan do rượu, gan xơ hóa tham gia nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy về đặc điểm đối tượng nghiên cứu có 55,6% ở độ tuổi 40-49; tỷ lệ nam gần gấp 3 lần nữ giới; bệnh nhân thành thị chiếm gần 60%.
Đối với kiến thức về bệnh xơ gan ở mức độ kém chiếm tỷ lệ 72%, kiến thức về chế độ ăn uống tỷ lệ kiến thức kém chiếm gần 60%; kiến thức về chế độ nghỉ ngơi tập luyện ở mức độ kém chiếm gần 50%. Kiến thức về dùng thuốc và tái khám có tỷ lệ ở mức độ tốt chiếm 33%, mức độ kém chiếm tỷ lệ gần 15%. Đối với kiến thức tự chăm sóc bệnh xơ gan tỷ lệ mức độ kém chiếm gần 60%. Tác giả nghiên cứu đã có kiến nghị công tác điều dưỡng cần được tập trung nhằm nâng cao kiến thức cho bệnh nhân xơ gan về chế độ chăm sóc ăn uống, nghỉ ngơi, tập luyện, sử dụng thuốc, việc tái khám để tầm soát biến chứng có thể xảy ra như ung thư gan, cải thiện hiệu quả điều trị nâng cao chất lượng sống của người bệnh.
Chúng ta biết rằng gan thực hiện nhiều chức năng sống bao gồm tích trữ vitamin và muối khoáng, sản xuất các protein cần thiết, sản xuất các yếu tố đông máu, chuyển hóa các chất và sản xuất các chất chống nhiễm trùng và loại bỏ vi khuẩn khỏi dòng máu.
Xơ gan là một bệnh gan mạn tính trong đó tế bào gan bị thoái hóa hoại tử và được thay thế bởi những tế bào gan tân sinh và các dải xơ làm cho cấu trúc tiểu thùy gan bị thay đổi thành những nốt tân sinh không có chức năng. Mặc dù có nhiều nguyên nhân bệnh khác nhau nhưng kết quả cuối cùng của bệnh thì giống nhau.
Xơ gan tiến triển có thể chia thành xơ gan nốt nhỏ và xơ gan nốt to. Xơ gan nốt nhỏ được đặc trưng bởi các nốt nhỏ đồng dạng và các dải mô liên kết đều đặn. Điển hình, các nốt không có tổ chức cửa; khó phân biệt các tĩnh mạch gan tận (trung tâm) hoặc các khoảng cửa. Xơ gan nốt to được đặc trưng bởi các nốt có kích thước khác nhau (đường kính từ 3 mm đến vài cm) và có vài cấu trúc thùy bình thường (các khoảng cửa, các tĩnh mạch gan tận). Các dải xơ hóa to có độ dày khác nhau bao quanh các nốt lớn. Xơ gan hỗn hợp (xơ gan vách không hoàn toàn) gồm xơ gan nốt nhỏ và xơ gan nốt to. Tình trạng tân sinh trong xơ gan nốt nhỏ lâu ngày dẫn đến xơ gan nốt to hoặc xơ gan hỗn hợp. Thời gian tiến triển từ xơ gan nốt nhỏ thành xơ gan nốt to kéo dài khoảng hơn 2 năm. Thay đổi mạch máu đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của xơ gan tiến triển. Các vách ngăn hoàn chỉnh có thể liên kết với các tĩnh mạch trung tâm, tạo thành thông nối giữa các mạch máu. Các vách gắn kết với các khoảng cửa tạo thành các thông nối giữa các mạch máu hướng tâm của các khoảng cửa kề cận. Thay đổi về cấu trúc mạch máu không phải là các yếu tố quyết định chủ yếu gây ra những thay đổi bất lợi về tuần hoàn trong gan. Hiện tượng chính nổi bật của tình trạng xơ gan là sự tăng trưởng của các vách xơ hóa có phân bố mạch gắn kết với các khoảng cửa và các tĩnh mạch trung tâm. Vì vậy, xơ hóa bắc cầu cửa – trung tâm tạo nên các thông nối giữa các mạch máu hướng tâm (động mạch gan và tĩnh mạch cửa) và các mạch máu ly tâm (các tĩnh mạch trung tâm tiểu thùy) ở gan, cho phép một phần máu không đi qua nhu mô gan, nhu mô gan không có chức năng chuyển hóa. Trong xơ gan tiến triển, hầu hết máu động mạch đi qua gan theo các đường này. Những thay đổi sâu xa hơn nữa dẫn đến xơ gan hình thành là do huyết khối mạch. Huyết khối các tĩnh mạch cửa trung bình và lớn và các tĩnh mạch gan thường gặp trong xơ gan và những sang thương này có tác động quan trọng đến tình trạng xơ gan tiến triển. Thiếu ôxy có thể do nhiều cơ chế như sự rối loạn của tăng tính thấm và tưới máu xoang, các thông nối trong gan, tình trạng co mạch, huyết khối và mao mạch hóa của xoang. Tình trạng thiếu ôxy mô gan làm nặng thêm tiến triển xơ hóa, dẫn đến xơ hóa và thiếu ôxy có thể làm nặng thêm tổn thương nhu mô, tạo vòng xoắn bệnh lý, phá vỡ sự điều chỉnh mô bình thường và do đó đẩy mạnh tình trạng tiến triển của xơ gan.
Phân loại mô xơ gan nốt nhỏ, xơ gan nốt to và xơ gan hỗn hợp là những thuật ngữ có tính mô tả chứ không phải là những thể bệnh riêng biệt và mỗi dạng có thể được thấy trên cùng một bệnh nhân ở những giai đoạn bệnh khác nhau.
Nguyên nhân gây ra xơ gan có thể do viêm gan siêu vi B (kèm hoặc không kèm viêm gan siêu vi D), siêu vi C; Rượu; Ứ mật: Xơ gan ứ mật nguyên phát, xơ gan ứ mật thứ phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát; Chuyển hóa: Thiếu α1-antitrypsin, thâm nhiễm sắt (heamochromatosis), thâm nhiễm đồng (bệnh Wilson), Glycogenosis IV, Galactose máu, Tyrosinosis bẩm sinh; Mạch máu: Bệnh tắc nghẽn tĩnh mạch, hội chứng Budd – Chiari, xơ gan tim, viêm màng ngoài tim co thắt; Rối loạn miễn dịch: Viêm gan tự miễn; Suy dinh dưỡng; Nhiễm trùng: Ký sinh trùng sốt rét không gây xơ gan, sốt rét và xơ gan cùng tồn tại phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng và viêm gan virus trong cộng đồng, giang mai ở trẻ sơ sinh gây xơ gan, ở người lớn không gây xơ gan, sán máng – trứng kích thích sự hình thành phản ứng mô xơ ở khoảng cửa. Nếu có xơ gan, có liên quan với các yếu tố căn nguyên khác (viêm gan siêu vi C); Sang thương dạng hạt: Brucellosis, Lao, Sarcoidosis, xơ gan căn nguyên ẩn.
Phúc Nguyên