Năm 2018, ông Eamonn Murphy- Giám đốc Văn phòng UNAIDS khu vực châu Á- Thái Bình Dương, đã đánh giá cao Việt Nam là nước luôn đi đầu trong đáp ứng với HIV cả khu vực cũng như trên phạm vi toàn cầu. Từ năm 2014, Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á- Thái Bình Dương cam kết thực hiện mục tiêu 90-90-90.
Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm Việt Nam có khoảng 11.000 người mới nhiễm HIV. Hình thái dịch vẫn có những diễn biến phức tạp, số nhiễm mới trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới gia tăng. Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi về tài chính với hệ thống phòng chống HIV, vấn đề kỳ thị và phân biệt đối xử vẫn còn là rào cản lớn cho người nhiễm HIV trong việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ phòng chống HIV.
Nghị quyết số 20 của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam về chăm sóc sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đã khẳng định cam kết nỗ lực kết thúc dịch AIDS vào năm 2030 và gia tăng đầu tư trong nước cho phòng chống AIDS.
Các thí điểm triển khai điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) cho nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới là công cụ dự phòng mới hiệu quả, do vậy sẽ mở rộng việc cung cấp PrEP cho những người có nguy cơ cao lây nhiễm HIV; hiện nay các chương trình bơm kim tiêm sạch, chương trình Methadone và bao cao su là vô cùng quan trọng để giảm số người nhiễm HIV mới.
Theo ông Murphy, thách thức lớn trong đáp ứng với HIV là làm thế nào để đẩy nhanh tiến độ, thực hiện dồn tổng lực (Fast-Track) cho phòng chống AIDS. Bởi nếu lơ là, chủ quan cho rằng AIDS không còn là mối nguy cho sức khỏe cộng đồng số người nhiễm mới gia tăng; điều này cho thấy ở các nước Philippine, Malaysia, Pakistan...còn rất nhiều việc phải làm để khống chế được dịch HIV, ông Murphy nhấn mạnh.
Hiện số người nhiễm mới phần lớn xảy ra trong thanh niên, cả trong nhóm quan hệ tình dục đồng giới và khác giới, những người trẻ tuổi giao tiếp chủ yếu trên mạng Internet, do vậy chương trình phòng chống HIV/AIDS phải thích ứng với sự thay đổi này.
Hiện nay, Việt Nam có những hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội và các nhóm cộng đồng trong công tác phòng chống HIV, đặc biệt là những nhóm người tiêm chích ma túy và bạn tình của họ; nhóm người bán dâm và khách hàng, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới. Hiện Việt Nam có mạng lưới những người sống chung với HIV, mạng lưới của những nam quan hệ tình dục đồng giới và người chuyển giới. Vấn đề khó khăn là những người nhiễm mới, người có nguy cơ cao trong lây nhiễm HIV vẫn chưa dám tìm đến các dịch vụ về HIV, dẫn đến khoảng trống trong điều trị và là cơ hội để HIV lây lan từ người này sang người khác.
Để khắc phục khó khăn này, giải pháp tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội, các nhóm cộng đồng để mở rộng xét nghiệm HIV, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ chăm sóc và điều trị HIV. Có cơ chế rõ ràng để các nhóm, tổ chức xã hội tiếp cận được các nguồn tài chính trong nước để tiếp tục thực hiện cung cấp các dịch vụ HIV khi nguồn tài trợ càng ngày càng bị cắt giảm. Tiếp theo là giải pháp tăng cường năng lực cho mạng lưới cộng đồng bao gồm cung cấp các dịch vụ có chất lượng, chuyển gửi xét nghiệm HIV định kỳ, khởi đầu điều trị sớm và tuân thủ điều trị; đồng thời nâng cao năng lực quản lý chung và quản lý tài chính; cách sử dụng nguồn tiền có trách nhiệm và hiệu quả là những điều đáng quan tâm.
Tường Huân