Cột sống là một chuỗi các xương dạng hình trụ nằm ở mặt lưng, xếp chồng lên nhau và ngăn cách bởi đĩa đệm.
Cột sống giúp con người di chuyển, xoay trở, định hình cho toàn bộ cơ thể. Cột sống tham gia rất nhiều trong mọi hoạt động hàng ngày, nhóm bệnh lý tại cột sống rất thường gặp nhất là người vận động nhiều, người lớn tuổi.
Vẹo cột sống là một dị tật ở cột sống rất phổ biến và nguy hiểm; gây nhiều biến chứng cho những cơ quan xung quanh cột sống. Vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị cong bất thường sang một bên phải hoặc bên trái của xương sống thẳng. Vẹo cột sống thường xuất hiện trong giai đoạn đầu là vẹo nhẹ, nhưng một số trẻ tiếp tục diễn tiến nặng khi lớn lên. Trường hợp vẹo cột sống nặng có thể gây tàn tật cho trẻ, làm giảm thể tích bên trong lồng ngực gây ảnh hưởng xấu đến chức năng hô hấp.
Các trường hợp vẹo cột sống ít được xác định nguyên nhân, bệnh có liên quan đến yếu tố di truyền. Một số bệnh gây ra vẹo cột sống là bệnh lý thần kinh cơ: bại não, loạn dưỡng cơ; dị tật bẩm sinh cột sống; chấn thương hoặc nhiễm trùng cột sống. Các yếu tố nguy cơ tăng nặng gồm tuổi, giới tính và yếu tố gia đình. Tuổi thường bắt đầu phát triển ở lứa tuổi ngay trước tuổi dậy thì, thường 9-15 tuổi; bệnh khởi phát ở tuổi càng nhỏ càng dễ tăng nặng vẹo cột sống. Bé trai và bé gái bị vẹo cột sống nhẹ tương đương nhau, nhưng bé gái có nguy cơ vẹo cột sống nặng cao hơn bé trai và cần phải được điều trị.
Triệu chứng vẹo cột sống, quan sát thấy hai vai không đều, vai lệch sang một bên, xương bả vai nhô cao một bên; hai bên hông không đều; mào chậu nghiêng sang một bên, chân cao chân thấp. Nếu cột sống bị vẹo nhiều, thường kèm có biến dạng xoay; có thể vẹo hai, ba đường cong và kèm theo gù lưng. Người bệnh có triệu chứng đau lưng, khó thở. Theo các chuyên gia, gia đình khi phát hiện con em có bất kỳ triệu chứng nào của vẹo cột sống, phụ huynh cần đưa trẻ đến khám bác sĩ chuyên khoa; phòng những trường hợp vẹo cột sống nhẹ nhưng diễn tiến âm thầm thành vẹo cột sống nặng hoặc rất nặng.
Đơn giản nhất là khám nghiệm cúi lưng để xem cột sống của trẻ có bị vẹo gù hay không. Bác sĩ sẽ xem xét tình trạng thần kinh- cơ như yếu cơ, tê mất cảm giác; phản xạ bất thường. khi cần bác sĩ cho chụp phim X-quang cột sống ở một số tư thế; chụp cộng hưởng từ cột sống; chụp cắt lớp tái tạo 3D, xạ hình xương...để chẩn đoán bệnh.
Trường hợp vẹo cột sống nặng có thể gây ra những biến chứng như tổn thương phổi và tim, khung sườn có thể đè ép vào phổi, tim làm trẻ khó thở, giảm sức co bóp tim. Trẻ bị vẹo cột sống nặng có thể bị đau lưng mạn tính nhiều hơn người bình thường; thay đổi hình dáng bên ngoài ảnh hưởng vóc dáng, tâm sinh lý của trẻ.
Theo các bác sĩ cột sống, đối với trẻ bị vẹo cột sống nhẹ thường chỉ cần theo dõi, không cần phải mang áo nẹp hay phẫu thuật; theo dõi định kỳ 4-6 tháng/lần. Tùy theo từng tình trạng vẹo cột sống của người bệnh bác sĩ sẽ chọn lựa phương pháp điều trị phù hợp. Các tiêu chí xem xét như giới tính; tính chất của đường cong, ví dụ 2 đường cong dạng chữ S có khuynh hướng nặng hơn dạng chữ C; vị trí đường cong là vẹo ở trung tâm (cột sống ngực) thường diễn tiến nặng hơn vẹo ở phần trên hoặc vẹo ở phần dưới. Đối với độ trưởng thành xương, nếu trẻ đã ngừng phát triển nguy cơ tăng nặng sẽ giảm; nên chỉ định áo nẹp chỉ có hiệu quả tốt đối với những trẻ còn đang thời kỳ cơ thể phát triển.
Áo nẹp được chỉ định cho trẻ vẫn đang phát triển và mức vẹo cột sống trung bình. Các bác sĩ cho rằng, áo nẹp không giúp điều trị khỏi vẹo cột sống mà chỉ giúp ngăn ngừa vẹo cột sống nặng thêm. Hầu hết áo nẹp phải mặc cả ngày lẫn đêm. Chấm dứt mặc áo nẹp khi bộ xương ngừng phát triển, như 2 năm sau khi bé gái có kinh nguyệt; bé trai đã cạo râu thường xuyên; khi trẻ không còn cao thêm nữa.
Phẫu thuật chỉnh vẹo cột sống đối với những trường hợp vẹo cột sống nặng, diễn tiến ngày càng nặng. Đây là phẫu thuật hàn xương, hàn dính các đốt sống lại với nhau bằng cách đặt dụng cụ nắn chỉnh cột sống cùng với ghép xương của chính bệnh nhân để giữ cho cột sống được thẳng và lành xương. Đây là phẫu thuật khó, đòi hỏi cơ sở thực hiện có bác sĩ giỏi và trang thiết bị hiện đại.
Để phòng ngừa vẹo cột sống phải rèn luyện thể dục thể thao, phòng chống suy dinh dưỡng, còi xương ở trẻ nhỏ; chế độ ăn đủ đạm, chất khoáng; bàn ghế ngồi phải phù hợp với lứa tuổi và tư thế ngồi phải đúng; đảm bảo chiếu sáng nơi học tập; thực hiện nghỉ giải lao giữa giờ các tiết học; học sinh không mang cặp quá nặng, không vượt quá 15% trọng lượng cơ thể. Đeo cặp phải đeo 2 vai; học sinh phải được khám sức khỏe định kỳ.
Tường Huân