Theo báo cáo của Bộ Y tế, ước tính mỗi năm ở nước ta có khoảng 150.000 bệnh nhân ung thư mới mắc; 75.000 người chết vì ung thư. Năm 2020 dự kiến có khoảng 200.000 trường hợp chết do ung thư. Ở nam giới, ung thư phổi và ung thư dạ dày chiếm tỷ lệ nhiều nhất, đối với nữ giới thường gặp là ung thư vú và ung thư cổ tử cung.
Theo các chuyên gia ung thư, sàng lọc là quá trình áp dụng một biện pháp kỹ thuật hay xét nghiệm để phát hiện sớm một bệnh ở thời kỳ tiền lâm sàng mà bệnh đó chưa có biểu hiện ra các triệu chứng lâm sàng. Để sàng lọc rộng rãi, có hiệu quả cần có các phương pháp sàng lọc và điều trị sẵn có. Ung thư cổ tử cung là bệnh dễ điều trị, tỷ lệ thành công tới 94% nếu phát hiện ở giai đoạn 1.
Đối với chương trình sàng lọc ung thư cổ tử cung phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung, xét nghiệm tế bào cổ tử cung hàng loạt, định kỳ và có hệ thống đã được sử dụng rộng rãi và có hiệu quả cao. Hiện nay, có 3 phương pháp có thể sử dụng độc lập hoặc phối hợp với tế bào cổ tử cung để tầm soát là quan sát cổ tử cung với axit acêtic (VIA), quan sát cổ tử cung với dung dịch Lugol (VILI) và xét nghiệm HPV.
Sàng lọc bằng tế bào cổ tử cung được chỉ định cho các phụ nữ trong độ tuổi 20-65, đã quan hệ tình dục, ưu tiên cho nhóm phụ nữ nguy cơ trong độ tuổi 30-50. Đối với độ tuổi 20-65 tuổi, sàng lọc thực hiện theo phác đồ, nếu sau 3 lần xét nghiệm sàng lọc liên tiếp có kết quả âm tính thì có thể giãn thời gian sàng lọc mỗi chu kỳ thêm 1-2 năm nữa. Đối với phụ nữ trên 65 tuổi, có thể ngừng sàng lọc nếu có ít nhất 3 lần xét nghiệm sàng lọc có kết quả âm tính hoặc có ít nhất 2 lần sàng lọc đồng thời bằng tế bào học và xét nghiệm HPV có kết quả âm tính; hoặc không có kết quả xét nghiệm bất thường trong vòng 10 năm trước đó; hoặc trường hợp phụ nữ đã cắt tử cung toàn phần vì bệnh lý lành tính, nay tuổi đã trên 65 tuổi có thể ngừng sàng lọc.
Đối với phương pháp quan sát cổ tử cung với axitacêtic hoặc với dung dịch Lugol chỉ được áp dụng cho các phụ nữ quan sát được vùng chuyển tiếp cổ tử cung. Sàng lọc bằng xét nghiệm HPV được tập trung thực hiện cho phụ nữ từ độ tuổi 25-65 với chu kỳ sàng lọc 3 năm. Xét nghiệm tế bào cổ tử cung là phương pháp thường dùng nhất để sàng lọc ung thư cổ tử cung được y học toàn cầu chấp nhận trong nhiều thập niên qua vì thỏa mãn các điều kiện như độ nhạy của xét nghiệm, có thể lập lại nhiều lần; xét nghiệm đã chứng minh cho thấy tính hữu hiệu khi hạ thấp tần suất ung thư xâm lấn cổ tử cung ở các nước phát triển.
Điều kiện để xét nghiệm là tất cả những phụ nữ có quan hệ tình dục, ưu tiên nhóm 30-50 tuổi; phụ nữ thực hiện xét nghiệm không có thai; không rửa sâu vào âm đạo trước khi xét nghiệm; không điều trị bệnh phụ khoa trước đó ít nhất 7 ngày; không phá, sẩy thai trong 20 ngày trước đó, không có viêm âm đạo cấp, viêm phần phụ cấp; không xét nghiệm khi đang hành kinh; trả lời đầy đủ các thông tin phỏng vấn trước khi xét nghiệm.
Các bác sĩ sản khoa lưu ý, chỉ định xét nghiệm lập lại nếu mẫu bệnh phẩm có quá ít tế bào, không lấy được tế bào vùng chuyển tiếp ( không có tế bào biểu mô tuyến hoặc tế bào dị sản vảy) hoặc quá dày, chồng chất lên nhau hoặc có quá nhiều tế bào viêm, chất nhầy, hồng cầu, các thành phần tế bào khác.
Các dấu hiệu của ung thư cổ tử cung cần quan tâm đó là xuất huyết âm đạo bất thường; dịch âm đạo tiết ra bất thường; đau hoặc chảy máu nhẹ sau khi quan hệ tình dục; chu kỳ kinh nguyệt bất thường; thay đổi thói quen đi tiểu; đau vùng xương chậu, đau lưng, thiếu máu. Xuất huyết âm đạo bất thường là hiện tượng phổ biến, chảy máu âm đạo ở những ngày không phải chu kỳ kinh nguyệt; không rõ nguyên nhân tại sao có hiện tượng ra máu. Ở giai đoạn đầu của ung thư, dịch âm đạo tiết ra nhiều bất thường, màu sắc lạ như vàng, xanh như mủ hoặc lẫn máu, có mùi khó chịu. Ung thư cổ tử cung sẽ tác động đến quá trình phát triển và rụng trứng cũng như sự cân bằng hormone trong cơ thể; kết quả chu kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ không bình thường như trước đây. Người phụ nữ có thể bị trễ kinh, kinh nguyệt kéo dài hoặc máu kinh nguyệt có màu đen sẫm. Trong trường hợp ung thư đã lan tới xương chậu, cùng với xuất huyết bất thường, bệnh nhân có đau vùng xương chậu, cần chú ý đau xương chậu mà không liên quan đến kỳ kinh. Đau khi quan hệ tình dục hoặc đau khi đi tiểu cũng là dấu hiệu cảnh báo của ung thư cổ tử cung. Triệu chứng thiếu máu có thể xảy ra vì số lượng hồng cầu khỏe mạnh giảm và được thay thế bằng các bạch cầu để đẩy lùi bệnh; người bệnh mệt mỏi, cạn kiệt năng lượng, giảm cân không rõ nguyên nhân và mất cảm giác ngon miệng./.
Quỳnh Anh