Theo báo cáo của Bộ Y tế, bên cạnh các bệnh nhiễm trùng, suy dinh dưỡng thì bệnh ung thư, tim mạch, tâm thần đang có nguy cơ tăng lên. Mỗi năm nước ta có khoảng 150.000 bệnh nhân ung thư mới mắc, 75.000 người chết vì ung thư, dự kiến đến năm 2020 Việt Nam sẽ có khoảng 200.000 trường hợp mới mắc ung thư và 100.000 trường hợp chết do ung thư.
Nguyên nhân gây ra ung thư, có các tác nhân bên trong và các tác nhân bên ngoài. Đối với nhóm tác nhân bên ngoài có ba nhóm chính là tác nhân vật lý, hóa học và sinh học. Nhóm tác nhân vật lý là do bức xạ ion hóa, nguồn tia phóng xạ phát ra từ các chất phóng xạ tự nhiên hoặc từ nguồn nhân tạo như tia Rơn-ghen, phát ra từ máy chiếu chụp X-quang, các chất phóng xạ dùng trong y học và một số ngành khoa học. Các bức xạ ion hóa có khả năng gây tổn thương gen và sự phát triển tế bào; nguyên nhân này chiếm khoảng 3% số các trường hợp ung thư. Các ung thư do nguyên nhân bức xạ ion hóa gây ra là ung thư tuyến giáp, ung thư phổi và ung thư bạch cầu. Ví dụ ung thư phổi ở công nhân khai thác mỏ uranium, ung thư da và ung thư máu gặp ở những người làm nghề có tiếp xúc với tia X. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư, nếu tuổi càng nhỏ (nhất là bào thai) mối nguy hiểm càng tăng cao; tiếp xúc với càng nhiều chất phóng xạ thì nguy cơ mắc ung thư càng cao, liều càng cao càng nguy hiểm; ngoài ra còn lưu ý đến những cơ quan trong cơ thể nhạy cảm với tia phóng xạ như tuyến giáp, tủy xương.
Như vậy, việc đảm bảo an toàn cho nhân viên bức xạ là vấn đề rất cần được quan tâm. Những người làm việc tại phòng X-quang, y học hạt nhân, sử dụng các liệu pháp phóng xạ là những người bị nguy cơ nhiễm xạ cao nhất trong ngành y tế.
Nguồn bức xạ có thể gây nhiều tác hại nguy hiểm nếu người thực hiện không đúng quy chuẩn. Khi bị nhiễm xạ, bức xạ ion hóa làm hư hỏng các tế bào cơ thể, gây tổn thương các chức năng và gây ra bệnh lý. Tùy vào liều lượng hấp thụ, con người có biểu hiện như tổn thương niêm mạc ruột gây tiêu chảy, sút cân, tổn thương da gây viêm da, ban đỏ, sạm da, làm giảm sức đề kháng cơ thể, gây vô sinh và bệnh ung thư.
Do vậy, đối với các ngành liên quan có sử dụng nguồn bức xạ, nhất là ngành y tế nếu sử dụng những máy, thiết bị cũ kỹ, lạc hậu, không được kiểm tra thường xuyên, đội ngũ nhân viên chưa được đào tạo về kỹ thuật vận hành thiết bị X-quang và không được trang bị kiến thức về an toàn bức xạ sẽ có nhiều nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp. Việc đảm bảo an toàn vệ sinh lao động cho nhân viên bức xạ, an toàn bức xạ; đảm bảo cho người bệnh, đồng nghiệp của nhân viên bức xạ cũng phải được chú ý như đối với các an toàn cho nhân viên bức xạ.
Theo các chuyên gia bệnh nghề nghiệp, nếu các quy định về an toàn bức xạ được thực hiện, những rủi ro do tiếp xúc bức xạ sẽ thấp hơn so với những nguy cơ khác như chấn thương, tai nạn và lây nhiễm. Tai nạn lao động phổ biến cho nhân viên bức xạ là đau thắt lưng, những chấn thương do việc nâng nhấc vật nặng; việc chuyển bệnh nhân và do phải đứng làm việc cả ngày. Một nghiên cứu về cơ xương khớp năm 2014 cho thấy nhân viên bức xạ đau thắt lưng chiếm 41%, đau vai 27% và đau cổ 25%.
Các chuyên gia bệnh nghề nghiệp khuyến khích các đơn vị, cơ quan, bệnh viên cần áp dụng đảm bảo an toàn vệ sinh lao động cho nhân viên về chương trình Ergonomics, đây là việc áp dụng các kiến thức khoa học về các phương tiện, phương pháp sản xuất, môi trường lao động và sinh hoạt phù hợp với đặc điểm hình thái, sinh lý, tâm lý của con người để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm đồng thời làm giảm mệt mỏi, căng thẳng và các rối loạn cơ xương.
Có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng một chương trình Ergonomics tốt sẽ giúp làm giảm chi phí do giảm được tai nạn, giảm thời gian nghỉ ốm của người lao động. Bên cạnh đó các cơ sở, đơn vị, bệnh viện và các nhà sản xuất thiết bị sẽ phối hợp cùng nhau để tiến hành cải tiến về ergonomics cho các trang thiết bị vận chuyển bệnh nhân cũng như các trang thiết bị chiếu chụp cho người bệnh hiệu quả, giảm thiểu những nguy cơ do tai nạn tại nơi làm việc.
Áp dụng Ergonomics đã giúp cho người lao động thấy được sự cam kết của lãnh đạo công ty, cơ quan về an toàn và sức khỏe thật sự là một giá trị cốt lõi. Với những lợi ích do Ergonomics mang lại, ergonomics còn là một văn hóa an toàn phát triển cho cơ quan, công ty. Khi mà người lao động được đảm bảo an toàn, là tài sản quý gía nhất của công ty, cơ quan. Việc phát triển lợi ích, bồi dưỡng văn hóa an toàn và sức khỏe tại công ty, cơ quan, bệnh viện sẽ dẫn đến hiệu quả tốt hơn cho đội ngũ cán bộ, nhân viên, người lao động qua đó nâng cao được chất lượng dịch vụ, sản phẩm cung cấp làm khách hàng ngày càng hài lòng hơn./.
Huy Hoàng