Theo các chuyên gia Cục Y tế Dự phòng – Bộ Y tế, việc xây dựng kế hoạch phối hợp liên ngành phòng chống dịch COVID-19 và các tình huống khẩn cấp khác về dịch bệnh phải được dựa trên bối cảnh dịch bệnh, các quan điểm chỉ đạo phòng chống dịch của quốc gia, địa phương.
Các bước xây dựng kế hoạch phối hợp liên ngành phòng chống dịch bao gồm 08 bước: Một là xác định cơ sở pháp lý của việc xây dựng kế hoạch dựa trên các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên hoặc tình hình thực tế tại địa phương.
Bước hai là phân tích nguy cơ, dựa trên dữ liệu về tình hình dịch bệnh và các yếu tố liên quan ở địa phương để lường trước các tình huống xảy ra. Xác định mức độ của tình huống khẩn cấp về dịch bệnh. Thường không có bộ tiêu chí, chỉ số nào được dùng để đánh giá tuyệt đối mức độ của tình huống khẩn cấp về dịch bệnh. Có thể căn cứ đánh giá là số trường hợp mắc, số ca tử vong, số người bị ảnh hưởng; đánh giá tác động của dịch bệnh trong ngắn hạn và dài hạn; việc nhận diện, xác định có yếu tố nguy hiểm, các nguy cơ xảy ra tình huống khẩn cấp về dịch bệnh, ví dụ sự biến chủng của vi rút rất cần được quan tâm để phân tích nguy cơ.
Bước ba là xác định mục tiêu của kế hoạch, mục tiêu đặt ra là giảm tối đa hậu quả dịch bệnh ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người dân trên địa bàn quản lý. Mục tiêu kế hoạch là cái đích cần hướng tới, phải bảo đảm đáp ứng được các tiêu chí SMART, đó là cụ thể (Specific). Mục tiêu không được chung chung, mơ hồ, phải chi tiết, chính xác, rõ ràng nhưng không được quá dài. Mục tiêu kế hoạch phải đo lường được (Measurable), dưới dạng định tính, định lượng hoặc cả hai.
(Tập huấn Kỹ năng xây dựng kế hoạch phối hợp liên ngành phòng chống dịch COVID-19)
Mục tiêu khả thi, đạt được trong thực tiễn (Achievable), mục tiêu thực tế với nguồn nhân lực và tài chính sẵn có. Trong công tác phòng chống dịch mục tiêu đặt ra phải khống chế bằng được dịch bệnh trong bối cảnh không xác định được hoặc nguồn lực cho hoạt động này thường không rõ ràng.
Mục tiêu có tính hợp lý, phù hợp điều kiện thực tế (Realisetic), mục tiêu góp phần vào việc đạt được các kết quả cao hơn, đáp ứng được các yêu cầu cụ thể. Các mục tiêu cần phải được xem xét trong một khoảng thời gian nhất định (Timetable).
Mục tiêu trong kế hoạch được viết dưới 02 dạng là mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể. Mục tiêu chung mang tính tổng thể, bao trùm tình trạng mong muốn đạt được. Ví dụ giảm tỷ lệ mắc, tử vong do sốt xuất huyết, khống chế không để xảy ra dịch lớn, từng bước xã hội hóa công tác phòng chống sốt xuất huyết, hoặc đối với dịch COVID-19 là giảm quá tải hệ thống y tế, giảm số trường hợp nặng, giảm thấp nhất số ca tử vong.
Mục tiêu cụ thể là những mục tiêu chi tiết của mục tiêu chung, là tình trạng cụ thể mong muốn đạt được (cần so sánh với năm trước hoặc 5 năm trước), đạt được mục tiêu cụ thể có nghĩa là đã đạt được mục tiêu chung.
Ví dụ giảm 10% số ca mắc/100.000 dân do sốt xuất huyết so với trung bình giai đoạn 5 năm (2016-2020) là 100 xuống còn 90/100.000 dân.
Mục tiêu cụ thể được viết bắt đầu bằng một động từ chỉ hành động như giảm, đẩy mạnh, nâng cao, củng cố, khống chế…
Bước thứ tư của xây dựng kế hoạch là xác định rõ các nhiệm vụ, giải pháp và vai trò, trách nhiệm của các bên tham gia. Cần phải liệt kê các nhiệm vụ, các hoạt động cần phải triển khai để đạt được mục tiêu kế hoạch, cùng đó là nhiệm vụ được giao cho từng bên tham gia. Tại đơn vị có quyền huy động cao nhất nguồn lực cho việc thực hiện nhiệm vụ, mối quan hệ của các bên, cơ quan điều phối, phối hợp, chia sẻ, trao đổi thông tin, báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Bước thứ năm là xác định và phân tích các nguồn lực, đánh giá được tính khả thi của kế hoạch trên phương diện nguồn lực. Trong phân công cần nêu rõ người chịu trách nhiệm chính, người tham gia phối hợp, người theo dõi, giám sát, dự kiến kết quả của các hoạt động, chế độ báo cáo.
Nguồn lực bao gồm cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc, vật tư, hóa chất, lương thực, thực phẩm tại chỗ để sử dụng trong thời gian nhất định trước khi mua tiếp hoặc được chuyển đến. Nguồn kinh phí và cơ chế sử dụng kinh phí (chuyển tiền, mua hàng). Ngoài ra còn có những nguồn lực khác như kiến thức, trí tuệ, kinh nghiệm, giá trị niềm tin, văn hóa của địa phương.
Bản kế hoạch cần được trình bày theo bố cục logic, xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, nội dung công việc cần thực hiện gắn với địa điểm thực hiện, thời gian tiến hành, thời gian kết thúc, ai làm, phương thức để thực hiện, cách thức kiểm soát, kiểm tra và nguồn lực thực hiện (các yếu tố đảm bảo).
Kế hoạch phòng chống dịch phải trả lời được những câu hỏi: Tại sao phải làm, làm gì, ở đâu, thời gian nào, ai làm, làm như thế nào, kiểm soát, kiểm tra bằng cách nào, yếu tố đảm bảo là gì.
Nếu được cần tổ chức diễn tập, triển khai thí điểm kế hoạch để bổ sung, hoàn thiện và ban hành.
Bước cuối cùng là tổng kết, bổ sung nguồn lực định kỳ hàng năm, duy trì mức độ sẵn sàng ứng phó với công tác phòng chống dịch bệnh./.
Hữu Cao