Năm 2008, tại Geneva, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra chiến lược loại trừ sốt rét trên toàn cầu.
Loại trừ bệnh sốt rét là cắt đứt sự lây truyền bệnh của véc tơ tại một vùng địa lý xác định, không còn ca mắc bệnh tại địa phương, chỉ còn ca ngoại lai. Chiến lược gồm 04 giai đoạn không giới hạn thời gian cho từng giai đoạn mà căn cứ vào tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét trên dân số vùng sốt rét lưu hành hàng năm.
Giai đoạn đầu tiên là giai đoạn phòng chống sốt rét tích cực, đây là giai đoạn có sự lưu hành sốt rét ở mức độ cao với tỷ lệ ký sinh trùng /lam có sốt ≥ 5%. Các biện pháp phòng chống sốt rét cần được triển khai tích cực để giảm nhanh sốt rét, giảm tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét/lam dưới 5%, chuyển sang giai đoạn tiền loại trừ sốt rét, giai đoạn này loại trừ sốt rét tối thiểu là đơn vị tuyến huyện với số dân khoảng 100.000 dân.
Giai đoạn tiền loại trừ sốt rét có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét/lam <5% tổng số ca có sốt tương đương với <5 ký sinh trùng sốt rét dương tính/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành, tiếp tục triển khai các biện pháp phòng chống sốt rét tích cực để làm giảm tỷ lệ chết do sốt rét.
Ở giai đoạn loại trừ sốt rét, có tỷ lệ sốt rét ký sinh trùng nội địa <1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành, tiếp tục triển khai các biện pháp phòng chống sốt rét để giảm tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét nội địa cho đến khi bằng 0, nghĩa là không phát hiện được ca sốt rét mới nào lan truyền tại địa phương trong năm.
Giai đoạn phòng chống sốt rét quay trở lại, đặc điểm là thực hiện các biện pháp để củng cố, duy trì tỷ lệ ký sinh trùng nội địa bằng 0, phòng và quản lý ca sốt rét ngoại lai. Sau ba năm liên tục duy trì được tỷ lệ này thì được công nhận là đơn vị loại trừ sốt rét.
Đến năm 2009 có 95 quốc gia và vùng lãnh thổ được Tổ chức Y tế thế giới kiểm tra công nhận không còn sốt rét. Đối với khu vực tiểu vùng sông Mekong, mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030 ở tất cả các nước thuộc khu vực.
Tại Việt Nam, năm 2011, Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược phòng chống và loại trừ sốt rét ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và định hướng năm 2030”. Mục tiêu chung là đến năm 2020 khống chế tỷ lệ người dân mắc bệnh sốt rét dưới 0,15/1.000 dân, tỷ lệ người dân chết do bị bệnh sốt rét dưới 0,02/100.000 dân, không có tỉnh, thành phố nào ở trong giai đoạn phòng chống bệnh sốt rét tích cực, 40 tỉnh trong giai đoạn đề phòng bệnh sốt rét quay trở lại, 15 tỉnh trong giai đoạn loại trừ sốt rét và 08 tỉnh trong giai đoạn tiền loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2020.
Mục tiêu đề ra đến năm 2022, có 42 tỉnh, thành phố đã được công bố loại trừ sốt rét. Đối với mục tiêu bảo đảm người bệnh sốt rét và người có nguy cơ mắc bệnh sốt rét phải được tiếp cận các dịch vụ chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Điều trị mở rộng là biện pháp áp dụng ở các vùng đang có dịch, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh quyết định chọn đối tượng và phạm vi điều trị mở rộng.
Đối với cấp thuốc sốt rét tự điều trị được thực hiện trong các trường hợp: Cho những huyện thuộc vùng sốt rét lưu hành tại miền Trung – Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và không có bằng chứng về sốt rét kháng thuốc; người từ vùng không có sốt rét và vùng sốt rét lưu hành trên một tuần; người sống trong vùng sốt rét lưu hành có ngủ rừng, ngủ rẫy hoặc qua lại vùng biên giới.
Cán bộ y tế xã trở lên đều được cấp thuốc tự điều trị, hướng dẫn cho người được cấp thuốc cách sử dụng và theo dõi sau khi trở về. Thuốc sốt rét được cấp để tự điều trị là Dihydro Artemisinin Piperaquin, liều tính theo tuổi và sử dụng trong 3 ngày.
Một nội dung quan trọng là cần tăng cường công tác truyền thông phòng chống sốt rét, sự tham gia của chính quyền, các ban ngành đoàn thể, người dân tham gia phòng chống sốt rét; nâng cao nhận thức của người dân về phòng chống và loại trừ sốt rét. Người dân phải chủ động thực hiện tốt các biện pháp phòng chống sốt rét. Cần đa dạng các kênh truyền thông, tăng cường truyền thông phòng chống sốt rét trong họp dân, trong các trường học, mạng lưới tuyên truyền viên thăm hộ gia đình, tuyên truyền qua pano, khẩu hiệu, tờ rơi, các kênh phát thanh, truyền thanh.
Thông điệp truyền thông là bệnh sốt rét do muỗi truyền, phòng bệnh sốt rét bằng cách thường xuyên ngủ màn tẩm hóa chất và phun tồn lưu hóa chất lên tường trong nhà, khi bị sốt phải đến ngay cơ sở y tế để được khám chữa bệnh, uống thuốc sốt rét đủ liều và đủ ngày theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
Một số mục tiêu phòng chống sốt rét cũng được quan tâm là loại trừ sốt rét tại các tỉnh có sốt rét lưu hành nhẹ; giảm tỷ lệ mắc bệnh sốt rét tại các tỉnh có bệnh sốt rét lưu hành nặng và vừa; nâng cao năng lực của hệ thống giám sát bệnh sốt rét bảo đảm đủ khả năng phòng chống dịch bệnh sốt rét; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng kết quả của nghiên cứu vào hoạt động phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét./.
Lâm Quyên