Bệnh Alzheimer là một bệnh não thoái hóa nguyên phát, nguyên nhân chưa rõ. Bệnh thường biểu hiện bằng tình trạng mất trí nhớ tiến triển, không phục hồi.
Bệnh Alzheimer thường khởi phát ở độ tuổi 45-60 hoặc sau 65 tuổi, khởi đầu bằng rối loạn trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, rối loạn động tác, rối loạn trí tuệ. Não người bệnh giảm sút neuron, teo lan tỏa vỏ não, giãn rộng hệ thống não thất, giảm sút các men, các chất dẫn truyền và điều chỉnh thần kinh. Có những yếu tố gây bệnh như do gene, do bệnh trong nội môi tế bào từ quá trình oxy hóa, ứ đọng các gốc tự do, nhiễm độc, nhiễm trùng, nhiễm virút, thiếu vitamin, thiếu các chất kích thích sinh học làm thúc đẩy nhanh quá trình lão hóa.
Theo các chuyên gia tâm thần, các triệu chứng báo hiệu của bệnh Alzheimer là quên tên người thân lặp đi lặp lại và ngày càng tăng, cuối cùng quên cả tên mình. Ban đầu người bệnh hay ghi chép lặt vặt để giúp trí nhớ, tìm cách phủ nhận những sa sút trí nhớ, lẫn lộn các đồ vật. Ở thời kỳ toàn phát, mất nhớ là triệu chứng sớm, ngày càng nặng và không phục hồi. Biểu hiện mất nhớ là không nhớ đối với những sự việc vừa xảy ra. Ở giai đoạn muộn, người bệnh hầu như chỉ sống trong quá khứ, nhớ thời kỳ trẻ chắp vá, lẫn lộn và cuối cùng quên cả tên mình.
Triệu chứng rối loạn ngôn ngữ biểu hiện người bệnh khó tìm được từ biểu lộ ý tưởng khác nhau, phát âm khó khăn, nói không trôi chảy. Có người nói được nhưng không hiểu mình nói gì. Đối với rối loạn phối hợp động tác, người bệnh bắt đầu không chú ý trang phục, khó khăn mặc quần áo, khó khăn trong điều khiển xe, yếu cơ, hay bị chuột rút sau đó run kiểu ngoại tháp do tổn thương các hạch nền và vùng trán. Về sau ảnh hưởng vệ sinh cá nhân như tắm, giặt, công việc nội trợ. Dáng đi người bệnh thường chậm chạp, cứng nhắc, đi cà giật, bước đi ngắn, người lao về phía trước. Ở thời kỳ nặng, người bệnh phải có người giúp đỡ, không còn khả năng cầm thìa, đũa trong lúc ăn. Về rối loạn khả năng nhận thức, người bệnh rối loạn khả năng chú ý, khả năng định hướng không gian, thời gian, sai lệch về thứ, ngày, đường về nhà; mất khả năng tính toán đơn giản; không có khả năng phê phán, đánh giá. Đối với trầm cảm người bệnh thất thường, không ổn định, có khi tăng động, có biểu hiện nhi hóa, bối rối, kích động.
Theo các nghiên cứu có khoảng 10%-30% bệnh nhân có hoang tưởng như hoang tưởng bị hại kèm lo âu, bối rối. Có những hành vi rối loạn nhân cách, tăng động, biểu hiện kích động, có những trường hợp bệnh nhân có cơn kích động hung bạo.
Các nhà chuyên môn chia bệnh làm 2 tuýp; Alzheimer tuýp I, khởi phát muộn sau 65 tuổi. Việc chẩn đoán sớm bệnh cần dựa vào phát hiện sự suy giảm quá trình nhận thức là tình trạng mơ màng xảy ra và tái diễn so với bình thường. Có 2 tiêu chí xác định là mất trí nhớ và giảm tính tích cực. Thường các bác sĩ sử dụng test sàng lọc AMTS (abbreviated mental test score) gồm 10 điểm. Nếu dưới 8 điểm là có biểu hiện bệnh. Nếu 8-9 điểm cần test lại sau 6 tháng.
Bệnh cần được phân biệt với bệnh Pick, bệnh Greutzfeld - Jacob (CJ). Mất trí do nguyên nhân mạch máu (vascular dementia); mất trí trong bệnh Huntington; mất trí trong bệnh Parkinson; mất trí đối với người bệnh HIV/AIDS.
Đối với điều trị loạn thần ở bệnh nhân Alzheimer cần được bác sĩ chuyên khoa tâm thần kê đơn. Lưu ý việc dùng thuốc hướng thần ở người cao tuổi phải rất thận trọng, liều dùng nên giảm đi 1/3 đến 1/2 liều so người lớn thông thường. Khi người bệnh có kích động, ảo giác, trầm cảm nặng cần cho vào bệnh viện điều trị.
Đối với điều trị dự phòng, cần tạo môi trường tâm lý xã hội thuận lợi cho người cao tuổi; chế độ dinh dưỡng đầy đủ, hợp lý; cần điều trị bệnh mạn tính kèm theo nếu có. Dự phòng bằng thuốc Tanacan, Venomin. Thuốc Tanacan chiết xuất từ Ginkgo bibola có tác dụng điều hòa vận mạch ở mạch máu, chống lại sự co thắt động mạch, gây giãn tiểu động mạch, làm co tĩnh mạch, tăng cường sức bền mao mạch. Thuốc cũng giúp chống phù mạch ở não và ngoại biên, máu, võng mạc.
Bệnh Alzheimer được gọi là bệnh gia đình, việc điều trị hiệu quả giúp giải quyết nhu cầu của cả gia đình. Cần đào tạo cho người chăm sóc bệnh nhân để học cách kiểm soát hành vi, cải thiện kỹ năng bảo đảm an toàn cho người bệnh./.
Anh Huy