Theo kế hoạch hành động phòng chống dịch bệnh do vi rút Zika tại Việt Nam, ban hành theo Quyết định số 460/QĐ-BYT ngày 05/02/2016 của Bộ Trưởng Bộ Y tế, mục tiêu chung là phát hiện sớm trường hợp nhiễm Zika, xử lý kịp thời không để dịch lây lan, hạn chế đến mức thấp nhất biến chứng do bệnh gây ra.
Mục tiêu cụ thể của kế hoạch chia 3 tình huống là tình huống 1 chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam; tình huống 2 ghi nhận ca bệnh rải rác tại Việt Nam và tình huống 3 là dịch lây lan trong cộng đồng.
Đối với tình huống 1 chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam, các hoạt động chính bao gồm cụ thể như sau.
Về công tác chỉ đạo, kiểm tra, tăng cường hoạt động của Ban chỉ đạo phòng, chống dịch bệnh nguy hiểm và mới nổi các cấp. Xây dựng kế hoạch phòng chống dịch trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt. Ban hành các văn bản chỉ đạo triển khai các hoạt động tại Trung ương và các đơn vị y tế địa phương. Tổ chức họp hàng tuần Văn phòng EOC để cập nhật tình hình dịch và đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp. Tổ chức các đoàn kiểm tra, giám sát, hướng dẫn công tác giám sát, sẵn sàng đáp ứng, thu dung, điều trị, xử lý ổ dịch tại các địa phương.
Đối với công tác giám sát, dự phòng thực hiện tốt việc giám sát hành khách tại cửa khẩu, thực hiện việc kiểm tra sàng lọc nhằm phát hiện các trường hợp nghi ngờ tại cửa khẩu thông qua sử dụng máy đo thân nhiệt từ xa. Tăng cường giám sát các trường hợp có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh có yếu tố dịch tễ liên quan, lồng ghép với việc giám sát trọng điểm bệnh sốt xuất huyết và giám sát các trường hợp nghi ngờ tại các cơ sở khám chữa bệnh, tại cộng đồng, đặc biệt là những nơi có chỉ số muỗi Aedes cao. Tiến hành đánh giá nhanh trên muỗi và người có triệu chứng nghi nhiễm Zika để khẳng định sự lưu hành của vi rút Zika tại nước ta. Thực hiện đánh giá tác nhân gây bệnh, giám sát véc tơ truyền bệnh, đặc điểm sinh học, độ nhạy cảm của véc tơ truyền bệnh đối với các hóa chất diệt côn trùng tại các tỉnh, thành phố nhằm phát hiện sớm và đề ra các biện pháp can thiệp xử lý, ngăn chặn sự bùng phát dịch kịp thời, hiệu quả. Chuẩn bị sẵn sàng các trang thiết bị, sinh phẩm y tế, hóa chất, vật tư xét nghiệm để chẩn đoán xác định vi rút Zika. Củng cố phòng xét nghiệm chẩn đoán xác định vi rút Zika tại các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur, tổ chức tập huấn quy trình xét nghiệm cho các cán bộ có liên quan. Giai đoạn đầu Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur Tp. Hồ Chí Minh sẵn sàng tiếp nhận mẫu để chẩn đoán xác định vi rút Zika. Đánh giá, nghiên cứu những trường hợp trẻ sơ sinh mắc chứng đầu nhỏ, điều tra tiền sử dịch tễ của bà mẹ liên quan đến việc phơi nhiễm với vi rút Zika để xác định mối liên quan giữa chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh và nhiễm vi rút Zika. Rà soát, xây dựng, cập nhật các hướng dẫn kỹ thuật về giám sát, dự phòng xử lý ổ dịch, xét nghiệm theo tình hình dịch. Tổ chức phổ biến, tập huấn cho các cán bộ tham gia công tác phòng chống dịch cập nhật về các hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật trong giám sát, phòng chống dịch. Thực hiện việc giám sát dựa vào sự kiện (EBS) và thường xuyên tổ chức đánh giá nguy cơ để đề xuất các biện pháp ứng phó phù hợp. Kiện toàn các đội chống dịch cơ động, sẵn sàng hỗ trợ các địa phương điều tra, xử lý ổ dịch.
Về công tác điều trị, các cơ sở khám, chữa bệnh chủ động sẵn sàng cơ số thuốc, khu vực điều trị, giường bệnh, sẵn sàng tổ chức tốt việc thu dung, cách ly, điều trị bệnh nhân. Xây dựng, rà soát, cập nhật các hướng dẫn kỹ thuật về hướng dẫn chẩn đoán điều trị bệnh nhân nhiễm vi rút Zika, nghiên cứu sử dụng các thuốc phù hợp, hiệu quả. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cán bộ trong chẩn đoán, điều trị, chăm sóc bệnh nhân. Kiện toàn các đội cấp cứu lưu động, sẵn sàng hỗ trợ địa phương cấp cứu, điều trị bệnh nhân khi có yêu cầu.
Công tác truyền thông sẽ thường xuyên cập nhật thông tin về tình hình dịch bệnh và các biện pháp phòng chống dịch trên website của Bộ Y tế và Cục Y tế dự phòng. Xây dựng các thông điệp truyền thông, khuyến cáo phòng chống dịch tại các cửa khẩu, cơ sở điều trị và cộng đồng, đặc biệt chú ý đến phụ nữ đang có thai hoặc chuẩn bị có thai. Đăng tải các thông điệp, khuyến cáo phòng chống dịch bệnh tới cho cộng đồng, các đoàn du lịch, người lao động tới các vùng có dịch bệnh do vi rút Zika. Dán poster, phát các tờ rơi tại các cửa khẩu quốc tế hướng dẫn hành khách tự theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng 12 ngày kể từ khi rời khỏi khu vực có dịch và chủ động liên hệ với các đơn vị y tế khi cần thiết. Đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, cung cấp thông tin cho người dân, cán bộ y tế, nhân viên làm việc tại khu vực cửa khẩu, nhân viên phục vụ công cộng về bệnh do vi rút Zika và các biện pháp phòng chống, để người dân không hoang mang lo lắng và phối hợp thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh, đặc biệt cho những người đi/đến/về từ quốc gia có dịch. Vận động người dân thường xuyên áp dụng các biện pháp diệt lăng quăng/bọ gậy, diệt muỗi và phòng chống muỗi đốt và các hoạt động phòng chống dịch bệnh dựa vào cộng đồng.
Đối với công tác hậu cần, rà soát tình hình thuốc, vật tư, hóa chất trang thiết bị, máy móc phục vụ công tác giám sát, xử lý ổ dịch, thu dung, cấp cứu, điều trị bệnh nhân, xây dựng kế hoạch sửa chữa, bổ sung và trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt. Chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, kinh phí, vật tư, hóa chất, phương tiện, kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống khi có dịch xảy ra. Các Viện chuẩn bị sẵn sàng các vật tư, hóa chất, sinh phẩm phục vụ xét nghiệm chẩn đoán xác định tác nhân gây bệnh.
Về công tác hợp tác quốc tế, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị đầu mối thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh và biện pháp phòng chống. Phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và các tổ chức quốc tế khác để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm. Làm việc với các tổ chức quốc tế nhằm tranh thủ sự hỗ trợ sinh phẩm, mẫu chứng dương và các nguồn lực trong công tác nghiên cứu, phòng chống dịch.
Ngô Thanh