Theo báo cáo của Bộ Y tế, tại Việt Nam, khả năng tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá còn rất dễ dàng, thuốc lá được bày bán khắp nơi. Hiện nay, chúng ta chưa có quy định về việc cấp phép để quản lý các điểm bán thuốc lá lẻ. Việc giảm số lượng các điểm bán lẻ thuốc lá thông qua việc quản lý, cấp phép cho các điểm bán đáp ứng đủ điều kiện theo quy định sẽ là biện pháp hữu hiệu để giảm tiếp cận của người tiêu dùng đối với các sản phẩm thuốc lá.
Số lượng giấy phép bán lẻ sản phẩm thuốc lá được cấp còn hạn chế so với thực tế số cơ sở có kinh doanh thuốc lá , vẫn còn tình trạng điểm bán lẻ sản phẩm thuốc lá hoạt động không có giấy phép, nhiều địa phương chưa có số liệu báo cáo.
Điều kiện, thủ tục cấp giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ sản phẩm thuốc lá hiện đã được bãi bỏ, cắt giảm, đơn giản hóa nhiều nên số lượng thương nhân kinh doanh thuốc lá trên thị trường tăng nhanh khiến khả năng tiếp cận của người tiêu dùng đối với sản phẩm thuốc lá dễ dàng, dẫn đến mục tiêu đấu tranh, phòng chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) quy định tại Luật PCTHTL chưa đạt yêu cầu.
Đối với công tác phòng chống thuốc lá nhập lậu. thuốc lá giả, trong 05 năm qua, lực lượng Quản lý thị trường đã phối hợp với các lực lượng chức năng (Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng…) trong việc triển khai Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014 và chỉ đạo của Bộ Công Thương.
Công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá của lực lượng Quản lý thị trường đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận: Bắt giữ được nhiều vụ việc lớn, thu giữ hàng nghìn cây thuốc lá nhập lậu. Công tác kiểm tra, kiểm soát được kết hợp với công tác tuyên truyền góp phần tạo chuyển biến một phần về nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá . Trong 05 năm thực hiện Luật PCTHTL, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra trên 42.678 lượt, xử lý 27.144 vụ, tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính trên 124 tỷ đồng, tịch thu hơn 5,9 triệu bao thuốc lá các loại, thu giữ 92 ô tô, 2.380 xe máy, 44 phương tiện khác và chuyển cơ quan công an 135 vụ.
Theo báo cáo của Bộ Công an và qua thống kê tại 55/63 tỉnh, thành phố từ năm 2013 đến 2018, Công an các địa phương đã tổ chức và phối hợp với các cơ quan liên quan xử lý hơn 14 nghìn vụ việc trong đó bao gồm cả vụ việc buôn lậu thuốc lá, buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, trong đó lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính hơn 14 nghìn trường hợp, xử lý hình sự hơn 1.000 vụ, nộp ngân sách nhà nước hơn 170 tỷ đồng tiền phạt, tịch thu, tiêu hủy hơn 43 triệu bao thuốc lá, 20 nghìn kg nguyên liệu thuốc lá và hàng nghìn điếu thuốc, tịch thu 267 phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm.
Hoạt động phòng, chống thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả được tăng cường, có sự tham gia và phối hợp của nhiều lực lượng nên tình trạng buôn lậu cũng giảm đáng kể. Trong thị trường nội địa, các lực lượng chức năng đã ngăn chặn được một số điểm nóng chuyên kinh doanh mặt hàng thuốc lá điếu ngoại nhập lậu, giảm tình trạng bày bán công khai thuốc lá điếu ngoại nhập lậu tại các cửa hàng, khu vực công cộng, điểm kinh doanh.
Một mặt khác, nhờ hiệu ứng tích cực của công tác tuyên truyền, vận động trong Chương trình “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, công tác tuyên truyền Luật PCTHTL của các cơ quan thông tấn, báo chí đã góp phần giảm số lượng người tiêu dùng có nhu cầu sử dụng thuốc lá nhập lậu, không rõ nguồn gốc do được nâng cao nhận thức về tác hại của việc sử dụng các loại thuốc lá này.
Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014 về việc yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tăng cường công tác chống buôn lậu thuốc lá, Bộ Tài chính đã chỉ đạo ngành Hải quan chủ động nắm bắt tình hình và kịp thời xử lý các hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép thuốc lá qua biên giới.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính từ ngày 01/10/2014 đến ngày 30/9/2018 Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan) đã chủ trì, phối hợp phát hiện và bắt giữ 1.033 vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép thuốc lá qua biên giới, thu giữ 2.821.256 bao thuốc lá các loại, bắt giữ 153 đối tượng buôn lậu
Tại các địa phương, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tại địa phương tổ chức, chỉ đạo, bố trí lực lượng và phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan liên quan thực hiện có hiệu quả công tác phòng, chống thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả.
Anh Huy