Trung tâm y tế huyện Khánh Sơn, năm 2024 triển khai hoạt động nhằm đạt chỉ tiêu 20% bà mẹ mang thai được tầm soát, sàng lọc trước sinh, 25% trẻ sơ sinh được tầm sóat, sàng lọc sơ sinh.
Đối tượng của kế hoạch là người đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, các nam nữ thanh niên, phụ nữ mang thai, bà mẹ, trẻ em, người cao tuổi, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Hoạt động triển khai nhằm phổ cập dịch vụ tư vấn, khám sức khỏe định kỳ trước khi kết hôn; tầm soát, chẩn đoán điều trị một số bệnh trước sinh và sơ sinh; phòng chống bệnh Thalassemia. Dự kiến kế hoạch có mốc chi hơn 370 triệu đồng.
Khám bệnh cho trẻ tại TTYT Khánh Sơn
Theo các chuyên gia Viện Dinh dưỡng – Bộ Y tế, trong một thai kỳ 9 tháng, thai phụ nên đi khám thai ít nhất 3 lần vào 3 quý tại các cơ sở y tế. Tùy theo tình trạng dinh dưỡng, chỉ số khối cơ thể trước khi có thai của người mẹ, mức tăng cân trung bình được khuyến nghị nên từ 10-12 kg. Cụ thể, 3 tháng đầu 1 kg, 3 tháng giữa từ 4-5 kg và 3 tháng cuối từ 5-6 kg.
Những bà mẹ trước khi có thai gầy, BMI < 18,5, mức tăng cân nên cao hơn; những bà mẹ có BMI ≥ 25 thì mức tăng cân nên thấp hơn so với mức tăng trung bình. Nếu mẹ có cân nặng trước khi có thai dưới 40 kg, cân nặng trước khi sinh con dưới 47 kg, tăng cân trong quá trình mang thai dưới 5 kg sẽ có nguy cơ sinh con nhẹ cân, con cân nặng sẽ thấp hơn 2.500 gam.
Ở 3 tháng đầu thai kỳ bà mẹ cần uống bổ sung sắt và axit folic hoặc đa vi chất theo quy định y tế. Uống mỗi ngày 1 viên trong suốt thời gian có thai đến sau sinh 1 tháng. Mỗi viên gồm 60 mg sắt nguyên tố và 400 mcg axit folic. Nếu thai phụ có thiếu máu cần được điều trị theo phác đồ.
Đa số phụ nữ cảm thấy mệt mỏi vì nghén, bà mẹ cần chọn thực phẩm bổ dưỡng, ăn ít nhưng chia làm nhiều bữa trong ngày, ăn thêm trái cây, các loại hạt, sữa, ăn vào cuối ngày nhiều hơn, ăn các thức ăn ưa thích.
Lưu ý, chất đạm quan trọng để tạo hình, xây dựng các tổ chức tủy sống, não, tim, phổi, gan, nhất là tế bào thần kinh nên mẹ cần ăn trứng, sữa, thịt, đậu đỗ, chia lượng thức ăn trong ngày thành bữa nhỏ để bớt cảm giác nghén.
Ở 3 tháng giữa cần kiểm tra cân nặng, ghi lại theo dõi; tiếp tục uống viên sắt hoặc đa vi chất theo quy định. Khẩu phần ăn cần cung cấp năng lượng tăng 250 kcal/ngày (tương đương 1 bát cơm và thức ăn hợp lý). Đặc biệt, cung cấp đủ can-xi 1.200 mg/ngày, bảo đảm 6 đơn vị sữa/ngày. Giai đoạn này trẻ phát triển khung xương, chiều cao nên thai phụ cần ăn thực phẩm giàu can-xi, kẽm như tôm, cua, sữa, thủy sản, trứng.
Nếu khẩu phần ăn can-xi thấp, chuyên gia khuyến nghị bổ sung can-xi cho tất cả phụ nữ cóthai, nhất là phụ nữ có nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ từ tuần thai 20 trở đi cho đến khi sinh để phòng tiền sản giật, liều từ 1,5-2 gam can xi nguyên tố/ngày (1 gam can xi nguyên tố tương đương 2,5 gam can xi carbonate hoặc 4 gam can xi citrate), cần uống hàng ngày, chia 3 lần, uống vào bữa ăn (sử dụng không vượt quá 2,5 gam can xi/ngày).
Phụ nữ được coi là có nguy cơ cao mắc tăng huyết áp và tiền sản giật khi mang thai nếu người phụ nữ đó có 1 hoặc nhiều yếu tố sau: Béo phì, albumin niệu (+), phù, đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận vô căn, bệnh tự miễn dịch, mang thai tuổi vị thành niên, song thai…
Trong giai đoạn 3 tháng cuối, năng lượng hàng ngày tăng thêm 450 kcal/ngày (tương đương 2 bát cơm và thức ăn hợp lý). Cần ăn đa dạng thực phẩm, bữa ăn bổ sung thêm chất đạm, chất béo như trứng, cá, tôm, cua, thịt, đậu đỗ, vừng, lạc. Nên uốngthêm sữa đạt 6 đơn vị sữa/ngày (tương đương 600 ml sữa pha chuẩn).
Can xi tăng 1.200 mg/ngày cao hơn khi chưa có thai (800 mg/ngày). Nếu thiếu can-xi sẽ mệt mỏi, đau cơ bắp, tê chân, đau lưng, đau khớp, chuột rút, nặng hơn sẽ lên cơn co giật do hạ can-xi máu, các ngón tay chụm lại giống như tay người đỡ đẻ khi bị co giật.
Mẹ không cung cấp đủ lượng can-xi, bào thai sẽ lấy lượng can xi thiếu từ chính xương của mẹ, mẹ bị ảnh hưởng sức khỏe về sau này. Thiếu can-xi mẹ dễ bị tăng huyết áp.
Cách tốt nhất là cung cấp can-xi từ thực phẩm. Sữa là nguồn cung cấp can-xi tốt nhất, hàm lượng từ 100-120 mg/100ml sữa nước pha chuẩn. Các thức ăn như tôm, cua, ngao, sữa, trứng có can-xi khá phong phú. Mẹ cần ăn đa dạng, nhiều rau, củ, quả, không quá kiêng khem, chọn lựa thực phẩm và có thể uống bổ sung can xi phòng tình trạng thiếu can xi cho cả mẹ và thai nhi.
Bà mẹ cần ăn thực phẩm giàu I ốt như cá biển, sò, rong biển; sử dụng muối, bột canh có tăng cường I ốt. Mẹ cần tắm nắng từ 20-30 phút/ngày hoặc bổ sung vitamin D liều 15 mcg/ngày theo chỉ định của bác sĩ; sử dụng thực phẩm giàu vitamin D như phô mai, cá, trứng, sữa. Mẹ phòng còi xương cho con bằng cách uống vitamin D 200.000 đơn vị khi thai được 7 tháng theo bác sĩ chỉ định khi cần./.
Quỳnh Anh