Một nghiên cứu của Trần Danh Cường (Đại học Y Hà Nội) và Trương Quang Hưng (Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch) “Đánh giá thái độ xử trí đối với các bất thường tim thai được chẩn đoán trước sinh bằng siêu âm” cho kết quả tỷ lệ đình chỉ thai nghén ở tuổi thai trước 28 tuần là 91%.
Nghiên cứu được thực hiện trên 276 hồ sơ siêu âm chẩn đoán trước sinh có bất thường tim tại Trung tâm Chẩn đoán trước sinh Bệnh viện Phụ sản Trung ương, từ tháng 7/2007 đến tháng 6/2010.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 276 đối tượng nghiên cứu bất thường tim trong số 2.549 thai nhi có dị tật bẩm sinh, chiếm tỷ lệ 10,8%. Tuổi thai trung bình phát hiện bất thường tim là 25,9 tuần, nhỏ nhất là 14 tuần và lớn nhất là 38 tuần. Trong số bất thường tim, thông liên thất chiếm tỷ lệ cao nhất với 32,2%. Tiêu chuẩn siêu âm chẩn đoán bất thường tim thai thông liên thất là mặt cắt tim 4 buồng và dọc tim trái ở vị trí xuất phát của động mạch chủ thấy hình ảnh gián đoạn của vách liên thất. Doppler màu có thể thấy luồng thông giữa hai tâm thất.
Tứ chứng Fallot có 33 trường hợp, chiếm tỷ lệ gần 12%. Tiêu chuẩn siêu âm tứ chứng Fallot có đường cắt 4 buồng tim từ đỉnh tim hoặc đường cắt bên thấy hình ảnh thông liên thất, động mạch chủ cưỡi lên vách liên thất và hẹp động mạch phổi. Thiểu sản tâm thất có 59 trường hợp, chiếm tỷ lệ 21,4%. Tiêu chuẩn siêu âm thiểu sản tâm thất có đường cắt 4 buồng tim thất trái và động mạch chủ lên nhỏ, đôi khi như một khe nhỏ, cơ tim tăng âm vang. Thất phải và động mạch phổi cùng giãn to. Tỷ số giữa kích thước thất phải trên kích thước thất trái lớn hơn 1,4.
Đối với các bất thường như bệnh ống nhĩ thất chiếm tỷ lệ 9,4%; đảo gốc động mạch có tỷ lệ 3,3%; Ebstein có tỷ lệ 2,9%; bệnh tim phối hợp có tỷ lệ 16,3% và thấp nhất là thất phải hai đường ra với tỷ lệ 2,5%.
Kết quả của nghiên cứu cũng cho thấy tuổi thai trung bình phát hiện bất thường tim là 25,9 tuần; trên 1/3 được phát hiện vào tuổi thai 20-24 tuần, đây là tuổi thai siêu âm hình thái. Đối với tỷ lệ đình chỉ thai nghén, có 67%; không đình chỉ thai nghén là 33%. Ở tuổi thai dưới 28 tuần tỷ lệ đình chỉ thai nghén là 91%. Đối với tuổi thai từ 28 tuần trở lên tỷ lệ đình chỉ thai nghén là 30,3%; không đình chỉ thai nghén là 69,7%. Riêng đối với thông liên thất có kèm theo bất thường khác của thai tỷ lệ đình chỉ thai nghén dưới 28 tuần là 100%; tuổi thai từ 28 tuần trở lên đình chỉ thai nghén là 63,2%. Nguyên nhân giải thích vì sao tỷ lệ đình chỉ thai nghén cao là do bất thường tim là một trong những dị tật bẩm sinh nặng của thai nhi, cho nên khi phát hiện được ở tuổi thai dưới 28 tuần thì đa số có quyết định đình chỉ thai nghén. Ngược lại ở tuổi thai từ 28 tuần trở đi, lúc này thai nhi có thể sống cho nên tỷ lệ đình chỉ thai nghén giảm đi nhiều.
Đối với trường hợp thiểu sản tâm thất có kết hợp bất thường khác, tỷ lệ đình chỉ thai nghén là 100%. Đây là trường hợp bệnh có tính chất nặng nề, khả năng không thể sửa chữa được sau khi em bé được sinh ra. Tương tự, đối với bệnh đảo gốc động mạch ở tuổi thai dưới 28 tuần, tất cả trường hợp đều đình chỉ thai nghén (100%). Đảo gốc động mạch là một bệnh tim nặng, nếu không có kèm theo thông liên thất, thông liên nhĩ, hoặc còn ống động mạch thì trẻ thường chết ở tháng đầu sau đẻ.
Đối với tứ chứng Fallot do có khả năng phẫu thuật sau đẻ, thường được thực hiện trong năm đầu sau đẻ, vì vậy những trẻ có tứ chứng Fallot ở tuổi thai dưới 28 tuần tỷ lệ đình chỉ thai nghén chiếm 77,8%; ở tuổi thai từ 28 tuần trở lên tỷ lệ đình chỉ thai nghén chỉ là 42,9%. Có một yếu tố làm chi phối nữa đó là chi phí cho cuộc phẫu thuật rất lớn, vì vậy tùy theo hoàn cảnh gia đình để đưa ra quyết định có nên tiếp tục giữ thai hay không.
Chúng ta biết rằng, các dị dạng tim thai là một trong những dị dạng hình thái khá thường gặp với tần suất khoảng 8-10/1.000 trường hợp đẻ sống. Các bất thường tim thai có thể chẩn đoán trước sinh bằng siêu âm, đa số các bất thường tim đều có thể điều trị sau khi sinh bằng phẫu thuật nhưng chi phí điều trị rất tốn kém. Bệnh viện Phụ sản Trung ương là đơn vị đi đầu trong việc đầu tư các thế hệ máy siêu âm mới, cùng với sự hiểu biết tường tận về phôi thai học, về các cấu trúc siêu âm của tim thai để chẩn đoán bất thường tim thai ở tuần 16-17, qua đó đề xuất thái độ xử trí trước sinh và sau sinh cho những trường hợp bất thường này.
Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa cùng với sự chỉ đạo tuyến, chuyển giao kỹ thuật của các Bệnh viện Nhi đồng 1 thành phố Hồ Chí Minh, trong thời gian qua đã khám sàng lọc được gần 300 trường hợp tim bẩm sinh của trẻ từ 18 tháng đến 15 tuổi trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong đó phát hiện nhiều trường hợp thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch, hẹp van động mạch phổi, tứ chứng Fallot, hở van hai lá,…Đoàn đã điều trị can thiệp thành công 16 trường hợp bệnh tim bẩm sinh, có 02 bệnh nhân tim bẩm sinh được mổ tim hở thành công tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, còn đối với thời gian điều trị bằng phương pháp can thiệp tim mạch sau đợt khám sàng lọc là 1-2 tuần./.
Hữu Tráng