Trong những năm qua, công tác giám định pháp y, pháp y tâm thần và bắt buộc chữa bệnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các đơn vị chuyên môn đã nỗ lực khắc phục khó khăn, nâng cao chất lượng giám định, đáp ứng yêu cầu phục vụ cơ quan tố tụng. Bộ Y tế cùng các bộ, ngành và địa phương đã phối hợp giải quyết nhiều vấn đề vướng mắc, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động giám định tư pháp.
Tuy nhiên, thời gian gần đây đã xảy ra một số vụ việc tiêu cực, vi phạm pháp luật nghiêm trọng tại một số cơ sở như Viện Pháp y tâm thần Trung ương, Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa, Trung tâm Pháp y tâm thần miền núi phía Bắc gây bức xúc trong dư luận. Nguyên nhân chủ yếu do một số cán bộ chưa thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, các hướng dẫn chuyên môn, các văn bản chỉ đạo của Bộ Y tế và các Bộ, ngành; cán bộ y tế chưa gương mẫu, chưa giữ vững bản lĩnh chính trị, dễ bị mua chuộc, lôi kéo tham gia các hành vi phạm tội hoặc tiếp tay cho kẻ xấu lợi dụng vi phạm pháp luật.
Trước tình hình đó, Bộ Y tế đã ban hành Công điện số 949/CĐ-BYT ngày 27/6/2024 về việc tăng cường công tác quản lý trong lĩnh vực giám định pháp y, pháp y tâm thần và chữa bệnh bắt buộc. Triển khai thực hiện chỉ đạo này, Sở Y tế Khánh Hòa đã ban hành văn bản số 342/SYT-PC ngày 11/7/2024 yêu cầu Trung tâm Giám định pháp y và trung tâm Giám định y khoa cần thực hiện nghiêm Chỉ thị 07/CT-BYT ngày 09/9/2024 về tăng cường giám định pháp y, pháp y tâm thần và bắt buộc chữa bệnh. Người đứng đầu đơn vị phải chịu trách nhiệm hoàn toàn nếu để xảy ra sai phạm.Việc tiếp nhận, trưng cầu và thực hiện giám định phải khách quan, chính xác, đúng quy trình theo quy định tại Luật Giám định tư pháp, Thông tư số 23/2019/TT-BYT, Thông tư số 42/2024/TT-BYT và các văn bản liên quan. Giám định viên phải đáp ứng đủ tiêu chuẩn theo Thông tư số 11/2022/TT-BYT về bổ nhiệm, cấp thẻ và quản lý giám định viên. Tăng cường phối hợp với các cơ quan tố tụng, chính quyền địa phương và đơn vị y tế trong thực hiện khám chuyên khoa, khám cận lâm sàng, bàn giao đối tượng và hồ sơ giám định theo đúng quy định. Chỉ tiếp nhận giám định khi có đầy đủ hồ sơ hợp lệ, tránh gây lãng phí hoặc bị lợi dụng.
Đối với các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt là các trung tâm chăm sóc và phục hồi chức năng người tâm thần, cấp giấy tờ y tế (bản tóm tắt bệnh án, giấy khám sức khỏe…) đúng quy định, không để đối tượng lợi dụng để xin đi giám định tâm thần nhằm trốn tránh hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Quản lý chặt chẽ người bệnh bắt buộc chữa bệnh, không để người bệnh tự ý rời cơ sở hoặc bỏ trốn; xây dựng quy trình kiểm soát thăm gặp và sử dụng vật dụng cá nhân. Tăng cường lực lượng bảo vệ, kịp thời phối hợp với công an khi xảy ra tình huống gây mất an ninh trật tự tại cơ sở điều trị.
Thủ trưởng các đơn vị và cá nhân liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra việc cấp sai giấy tờ, tiếp tay cho đối tượng vi phạm pháp luật lợi dụng giám định để thoát tội.
Việc thực hiện nghiêm túc Công điện 949/CĐ-BYT và văn bản 342/SYT-PC không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giám định pháp y, pháp y tâm thần, mà còn bảo đảm sự khách quan, minh bạch, đúng pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và giữ gìn an ninh trật tự, công bằng xã hội.
Mỗi cán bộ, nhân viên y tế, tổ chức, cá nhân liên quan cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mình, cùng nhau xây dựng một hệ thống giám định và chữa bệnh bắt buộc chuyên nghiệp, hiệu quả, phục vụ tốt công tác tư pháp và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Bảo Trị