Từ ngày 1/4 đến 13/4/2024 huyện Khánh Vĩnh ghi nhận 17 trường hợp sốt rét, trong đó 9 trường hợp là thể P.falciparum, 8 trường hợp là thể P.malarie.
Riêng xã Khánh Đông ghi nhận 8 trường hợp sốt rét là P.falciparum. Xã Khánh Đông có 3 thôn, 952 hộ, gần 3.900 khẩu, dân tộc chủ yếu là người Kinh và Raglai, nghề nghiệp đa số làm nông, chăn nuôi, bóc vỏ keo. Thôn đang ghi nhận có nhiều trường hợp mắc sốt rét là Suối Thơm.
Nếu tính mắc thời gian từ tháng 12/2023 đến ngày 13/4/2024, xã Khánh Đông ghi nhận 18 trường hợp sốt rét, toàn bộ đều nhiễm ký sinh trùng P.falciparum. Có hai trường hợp sốt rét ác tính. Các trường hợp mắc bệnh đa số là nam giới trên 15 tuổi, người dân tộc Raglai, tất cả đều làm việc trong rừng, rẫy. Đa phần các ca bệnh sốt rét này được phát hiện bằng phương pháp chủ động do cán bộ y tế phát hiện trường hợp bệnh; hơn 50% ca bệnh sốt rét đã có giao bào; khoảng 50% ca mắc được phát hiện trong 3 ngày kể từ ngày khởi phát, số còn lại phát hiện sau 4-8 ngày khởi phát. Các triệu chứng thường gặp gồm sốt (100%), rét run (76,5%), vã mồ hôi (47%).
Đặc điểm dịch tễ cho thấy, công việc của các bệnh nhân sốt rét xã Khánh Đông là làm rẫy, trồng trọt, chăn bò, làm keo, khai thác hạt đác trong rừng. Số ca mắc sốt rét chiếm tỉ lệ lớn tại điểm Đá Trãi, một số ít tại Suối Ốc thuộc thôn Suối Thơm. Hầu hết các ca bệnh có yếu tố dịch tễ liên quan tới rẫy Dốc Đỏ thuộc thôn Suối Thơm, cách khu vực dân cư khoảng 2-5 km.
Tại rẫy Dốc Đỏ thuộc điểm Đá Trãi thôn Suối Thơm, đoàn điều tra côn trùng của tỉnh Khánh Hòa đã phát hiện muỗi truyền bệnh chính là Anophen dirus, muỗi truyền bệnh phụ là Anophen maculaus, chưa phát hiện muỗi truyền bệnh trong khu vực dân cư. Như vậy, các ca bệnh lây truyền sốt rét khả năng cao nhất là diễn ra tại rẫy Dốc Đỏ thuộc thôn Suối Thơm.
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật đã đề nghị UBND xã Khánh Đông, Trạm y tế, Trung tâm y tế huyện Khánh Vĩnh tăng cường công tác phòng chống sốt rét, lập danh sách người dân có họat động, làm việc tại khu vực Đốc Đỏ tiến hành theo dõi sức khỏe, lấy máu xét nghiệm 1 tuần/lần cho tới khi tình hình sốt rét được ổn định, danh sách cần cụ thể, đầy đủ các thông tin cuả người dân như nghề nghiệp, địa điểm lao động, thời gian có mặt tại khu dân cư, ngày lấy máu xét nghiệm sốt rét.
Theo các chuyên gia điều trị sốt rét, trong thời gian điều trị, các bệnh nhân được theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở; mỗi 12 giờ bệnh nhân được tiếp máu kiểm tra trong suốt tuần đầu tiên cho đến khi sạch ký sinh trùng sốt rét trên 2 lam máu âm tính liên tiếp. Lam máu âm tính được xem là không thấy ký sinh trùng sốt rét/1.000 bạch cầu đếm được hoặc 200 vi trùng.
Các bệnh nhân sốt rét được theo dõi uống thuốc trực tiếp, nhân viên y tế giám sát trong 30 phút, nếu bệnh nhân nôn mửa trong vòng 30 phút đầu sẽ được điều trị lại với liều tương tự và theo dõi tiếp 30 phút nữa để đảm bảo đủ liều thuốc, tránh tái phát.
Đối với bệnh nhân có mật độ ký sinh trùng sốt rét trên 3 cộng, bệnh nhân bị nôn 2 lần trong 30 phút sau khi uống thuốc, nên chuyển tiêm truyền bằng artesunate lọ vào ngày đầu tiên để giảm bớt ký sinh trùng sốt rét rồi tiếp tục cho bệnh nhân uống theo liệu trình điều trị như hướng dẫn. Chỉ cho bệnh nhân sốt rét ra viện khi có kết quả âm tính.
Nếu bệnh nhân sốt rét có những dấu hiệu nặng, nguy hiểm, sốt rét nặng vào ngày 1, ngày 2 hoặc ngày 3; xét nghiệm cho thấy mật độ ký sinh trùng sốt rét ngày hai cao hơn ngày phát hiện điều trị hoặc bệnh nhân còn ký sinh trùng vào ngày thứ 3 từ khi điều trị, nhiệt độ từ 37,5 độ C trở lên hoặc mật độ ký sinh trùng ngày thứ 3 ≥ 25% mật độ ký sinh trùng ngày bắt đầu điều trị (Do) được gọi là điều trị thất bại sớm. Các trường hợp xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm trong vòng 3 ngày đầu điều trị và còn ký sinh trùng sốt rét phải được điều trị như trường hợp sốt rét ác tính.
Đối với điều trị thất bại muộn là bệnh nhân xuất hiện dấu hiệu sốt rét nặng, nguy hiểm và có ký sinh trùng giống ngày Do bất cứ ngày cao từ Do đến ngày D28 (D42) mà trước đó không có dấu hiệu của điều trị thất bại sớm.
Hoặc bệnh nhân có ký sinh trùng bất cứ ngày nào từ D4 đến D28 (D42) và có sốt ≥ 37,5 độ C mà trước đó không có dấu hiệu của điều trị thất bại sớm.
Điều trị thất bại muộn còn ở trường hợp xuất hiện ký sinh trùng từ ngày D7 đến D28 (D42), bệnh nhân không có sốt, trước đó không có dấu hiệu của điều trị thất bại sớm hay thất bại lâm sàng muộn.
Nếu bệnh nhân xuất hiện lại ký sinh trùng sốt rét trong vòng 28 ngày, điều trị bằng thuốc Quinin và Doxycilin đối với P.falciparum, điều trị bằng Pyramox đối với P.vivax, P.malariae. Nếu bệnh nhân xuất hiện lại ký sinh trùng sốt rét sau 28 ngày được xem là tái nhiễm, điều trị bằng thuốc lựa chọn ưu tiên như điều trị đầu tiên.
Nếu gặp bệnh nhân điều trị thất bại đối với 1 loại thuốc sốt rét, cơ sở điều trị cần báo cáo lên tuyến trên để tiến hành xác minh có trường hợp ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc hay không./.
Nghi Anh