Hệ miễn dịch của cơ thể giúp phòng chống lại những chất lạ, đặc biệt các mầm bệnh như vi khuẩn, vi rút, vi nấm..
Theo các chuyên gia Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, khi virút SARS-CoV2 xâm nhập cơ thể, đầu tiên các chiến binh của hệ miễn dịch là thực bào (macrophage), đây là tế bào bạch cầu, tấn công ăn thịt virút đồng thời phát cảnh báo thông tin toàn hệ thống miễn dịch là có kẻ thù xâm nhập, kẻ thù này trong y học gọi là “kháng nguyên”.
Tiếp theo, tế bào bạch cầu đặc biệt gọi là tế bào B xung trận. Tế bào B có khả năng phân biệt tế bào ta và tế bào lạ là virút xâm nhập. Tế bào B bám lấy SARS-CoV2 sản xuất thật nhiều “kháng thể” gọi là IgM, IgG làm vô hiệu hóa mầm bệnh.
Nếu cơ thể có hệ miễn dịch tốt, trong 01 tuần đã tiêu diệt được virút và khỏi bệnh. Thông tin về kháng thể được sinh ra này giúp cơ thể lưu trữ, lần sau nếu virút này xâm nhập, cơ thể có ngay vũ khí chống lại mà không phải chờ lâu.
Như vậy xét nghiệm tìm kháng nguyên và xét nghiệm tìm kháng thể là tìm ra sự hiện diện của các chất mà hệ miễn dịch phản ứng, đối phó với virút. Một khi đã biết rõ bộ gen của SARS-CoV2, các nhà khoa học sử dụng kỹ thuật Real-time PCR giúp phát hiện chính xác sự tồn tại virút SARS-CoV2 trong cơ thể. Thực hiện bằng cách tìm ra được gen RNA của virút (kháng nguyên) có trong mẫu lấy từ bệnh phẩm phết mũi họng, phết họng đường hô hấp, dịch rửa phế quản, nước bọt. Xét nghiệm Real-time PCR thực hiện theo nguyên lý nhân bản đoạn di truyền RNA đặc hiệu của virút có trong bệnh phẩm trong ống nghiệm dựa vào chu kỳ nhiệt xác định.
Xét nghiệm RT-PCR phát hiện được virút từ ngày thứ nhất có triệu chứng và nhạy nhất là trong vòng tuần đầu tiên sau khi người bệnh có triệu chứng. Tỷ lệ dương tính giảm dần đến tuần thứ 3 và sau đó không thể phát hiện được ngoại trừ những bệnh nhân nặng. Thường thời gian để có kết quả xét nghiệm RT-PCR cần phải 4-6 giờ, độ nhạy của xét nghiệm là 99% và độ đặc hiệu là 100%, nhờ vậy gần như không có trường hợp nào dương tính giả. Đối với trường hợp âm tính giả, là kết quả âm tính nhưng có bệnh, có thể do thời gian lấy mẫu không phù hợp với diễn tiến bệnh, sai sót trong kỹ thuật lấy mẫu đặc biệt là phết mũi họng.
Đối với xét nghiệm tìm kháng thể như IgM, IgG, thường phải mất một thời gian để cơ thể sản sinh ra được. Có 2 kỹ thuật, đó là kỹ thuật ELISA giúp định lượng nồng độ kháng thể IgM và IgG trong máu, trung bình mất 1-5 giờ để có kết quả và kỹ thuật sắc ký miễn dịch (xét nghiệm nhanh/test nhanh), định tính kháng thể tương tự như que thử thai, kỹ thuật này đơn giản, chi phí ít, kết quả có trong 15-20 phút.
Xét nghiệm kháng thể huyết thanh rất quan trọng trong cộng đồng để tìm hiểu sự phát tán của bệnh Covid-19, phát hiện những người có kháng thể và có khả năng tự bảo vệ trước virút. Tuy nhiên xét nghiệm này không dùng để chẩn đoán một người có nhiễm SARS-CoV2 hay không. Test nhanh làm sớm quá thì cơ thể chưa có đủ kháng thể nên cho kết quả âm tính giả. Test nhanh làm đúng lúc cũng chưa đủ khẳng định là hiện tại có hiện diện virút SARS-CoV2 trong cơ thể hay không mà cần thực hiện xét nghiệm RT-PCR để xác định. Test nhanh làm muộn thì cho kết quả dương tính giả nhất là sau 2 tuần phơi nhiễm virút SARS-CoV2.
Theo các bác sĩ, những người có triệu chứng hay tiếp xúc gần với người được chẩn đoán nhiễm Covid-19 nên được xét nghiệm RT-PCR phết mũi họng để chẩn đoán. Do xét nghiệm kháng thể không chính xác với người mới vừa mắc bệnh vì vậy dù kết quả xét nghiệm kháng thể âm tính cũng không loại trừ một người không mắc bệnh nên người đó vẫn phải cách ly 14 ngày kèm theo làm thêm xét nghiệm RT-PCR để chẩn đoán. Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, không sử dụng xét nghiệm chẩn đoán nhanh dựa trên phát hiện kháng thể trong công tác điều trị và chăm sóc người bệnh, chỉ nên sử dụng trong giám sát dịch bệnh và nghiên cứu khoa học dịch tễ mà thôi.
Vào tháng 8/2020, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa đã được doanh nghiệp trao tặng hệ thống máy xét nghiệm sinh học phân tử tự động hiện đại chiết tách DNA/RNA, máy RT-PCR và máy chia mẫu tự động công suất của máy là 300 mẫu/ngày.
Hiện nay Bộ Y tế đánh giá nguy cơ dịch Covid-19 tiềm ẩn, bùng phát bất cứ lúc nào nếu chủ quan, lơ là. Bộ Y tế khuyến cáo mọi người thực hiện thông điệp 5K, đó là: Khẩu trang: đeo khẩu trang vải thường xuyên nơi công cộng, nơi tập trung đông người; đeo khẩu trang y tế tại các cơ sở y tế, khu cách ly. Khử khuẩn: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay; thường xuyên vệ sinh bề mặt hoặc vật dụng, tay nắm cửa, máy tính bảng, mặt bàn, ghế, điện thoại..; giữ vệ sinh, lau rửa nhà cửa thông thoáng. Khoảng cách: giữ khoảng cách khi tiếp xúc với người khác. Không tập trung đông người. Khai báo Y tế trên app NCOVI, cài đặt ứng dụng Bluezone./.
Hoa Đăng