Theo BS.CKII Huỳnh Thị Hiên- Quyền Chi cục trưởng Chi cục Dân số-KHHGĐ tỉnh Khánh Hòa- một trong những mục tiêu của Chiến lược Dân số-SKSS giai đoạn 2011-2020 được phê duyệt tại Quyết định số 2013/QĐ-TTg, ngày 14/11/2011của Thủ tướng Chính phủ là đảm bảo bình đẳng giới trong tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Mục tiêu có các chỉ tiêu: góp phần bảo đảm tỷ số giới tính khi sinh không vượt quá 113 trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái; 100% cơ sở y tế cam kết không thông báo giới tính thai nhi và không loại bỏ thai nhi vì lý do giới tính; ít nhất có 80% cơ sở y tế được thanh, kiểm tra việc chấp hành quy định không thông báo giới tính thai nhi; ít nhất có 80% cơ sở y tế được thanh, kiểm tra việc chấp hành quy định không cung cấp dịch vụ loại bỏ thai nhi vì lý do giới tính.
Tỉnh Khánh Hòa có các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể là nâng cao sức khỏe bà mẹ, thu hẹp đáng kể sự khác biệt về các chỉ báo sức khỏe bà mẹ giữa các vùng, miền; giảm tỷ lệ tử vong bà mẹ xuống dưới 10/100.000 vào năm 2020. Giảm mạnh tốc độ tăng tỷ số giới tính khi sinh; tỷ số giới tính khi sinh dưới mức 108 trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái vào năm 2015 và mức 105-106/100 vào năm 2020.
Cũng theo BS.Hiên, Khánh Hòa ở trong nhóm đạt mức sinh thay thế nhưng chưa bền vững; tỷ suất sinh, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên năm sau giảm hơn năm trước (tỷ suất sinh 15,28‰ năm 2014; tỷ lệ sinh con 3 trở lê là 11,25% năm 2010; 9,5% năm 2014). Tuy nhiên, hiện vẫn còn chênh lệch lớn giữa vùng thành thị và nông thôn ở khu vực đồng bằng với khu vực miền núi, do vậy sẽ tiếp tục duy trì việc giảm nhẹ mức sinh. Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh có xu hướng không ngừng tăng lên và tình trạng này sẽ có tác động xấu đến trật tự, an ninh xã hội, gây khó khăn trong việc xây dựng gia đình của các thế hệ tương lai.
Thực tế cho thấy, chăm sóc sức khỏe sinh sản (CSSKSS) không phải là lĩnh vực chỉ dành riêng cho phái nữ, mà nam giới- đối tượng thụ hưởng các chương trình CSSKSS - sự tham gia vẫn còn hạn chế. Mặc dù Điều 17 (Luật Bình đẳng giới) đã quy định: nam, nữ bình đẳng trong tham gia các hoạt động giáo dục, truyền thông về chăm sóc sức khỏe, sức khỏe sinh sản và sử dụng các dịch vụ y tế. Nam, nữ bình đẳng trong lựa chọn, quyết định sử dụng biện pháp tránh thai, biện pháp an toàn tình dục, phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhưng trong thực tế, tình trạng bất bình đẳng giới trong CSSKSS hiện vẫn tồn tại với những mức độ khác nhau, phần lớn nam giới thường quan niệm sức khỏe sinh sản gắn liền với chuyện sinh đẻ và coi chuyện sinh đẻ là chuyện riêng của người phụ nữ.
Chính quan niệm này đã cản trở và là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây nhiều khó khăn trong công tác CSSKSS ở nước ta nhiều năm nay, điển hình là trong 08 biện pháp tránh thai, dành cho nam giới chỉ có 2 biện pháp ( sử dụng bao cao su và triệt sản). Tỷ lệ nam giới sử dụng bao cao su để phòng tránh thai và một số bệnh lây truyền qua đường tình dục còn nhiều hạn chế (bao cao su chiếm 25% / tổng các biện pháp tránh thai). Ngay tại các khu vực thành thị cũng còn phổ biến trước khi cưới chỉ có phụ nữ mới cần đi khám sức khỏe sinh sản, còn nam giới hầu như không quan tâm (thường sau khi cưới nếu xảy ra vấn đề gì liên quan đến sức khỏe sinh sản hay việc hiếm muộn con cái thì các cặp vợ chồng mới cùng đi khám). Còn ở các vùng sâu, vùng xa, tại các buổi tuyên truyền về sức khỏe sinh sản thường chỉ có nữ giới, còn nam giới rất ít chủ động tham gia bởi họ quan niệm đó là việc của chị em.
Ngoài một số nguyên nhân chủ yếu mang nặng tư tưởng về giới, như tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, “phải có con trai nối dõi” chưa được xóa bỏ, thiếu hiểu biết về vai trò và lợi ích của bình đẳng giới đối với gia đình và xã hội; chưa quan tâm, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm bình đẳng giới… Đồng bào vùng biển, miền núi cần có có trai để “lao động cơ bắp” gánh vác công việc nặng nhọc. Hiện nay, dịch vụ CSSKSS dành cho nam giới (khoa nam học) chưa phát triển phổ biến, đặc biệt tại các địa phương hầu như chưa có những chương trình, dự án chuyên biệt về CSSKSS dành cho nam giới, do đó nam giới chưa nhận được sự tư vấn tốt về các vấn đề này.
Thời gian qua, chương trình Dân số đã thực hiện và có một số hiệu quả tác động như các biện pháp tránh thai ngày càng đa dạng và xã hội hóa, các cặp vợ chồng tự nguyện sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả; phụ nữ mang thai được khám thai và chăm sóc thai kỳ, sinh nở tại các cơ sở y tế; số vị thành niên- thanh thiếu niên tìm hiểu và tiếp cận thông tin sức khỏe sinh sản ngày càng tăng; đặc biệt, nam giới tham gia có trách nhiệm trong CSSKSS - KHHGĐ; tạo điều kiện để chị em thực hiện chính sách Dân số- KHHGĐ và phát triển kinh tế gia đình. Phụ nữ đã xóa bỏ được tâm lý e ngại khi thực hiện các gói dịch vụ sức khỏe sinh sản, chủ động tham gia và hiểu biết tốt hơn về thực hiện chính sách dân số, xây dựng gia đình văn hóa, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình, CSSKSS -KHHGĐ. Đặc biệt, nam giới tham gia có trách nhiệm trong CSSKSS -KHHGĐ; tạo điều kiện để chị em thực hiện chính sách Dân số-KHHGĐ và phát triển kinh tế gia đình. Khi hành vi của người dân đã thay đổi thì việc đáp ứng nhu cầu dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng ngày càng cao hơn, góp phần thực hiện hoàn thành mục tiêu Chiến lược Dân số- Sức khỏe sinh sản giai đoạn 2011- 2020.
BS.Hiên đã đề xuất để thực hiện tốt công tác bình đẳng giới trong thực hiện Chính sách Dân số-KHHGĐ, cần tiếp tục tăng cường tuyên truyền vận động để thực hiện bình đẳng giới trong thực hiện Chính sách Dân số -KHHGĐ; cần có chính sách đổi mới phù hợp để người dân thực hiện dịch vụ CSSKSS -KHHGĐ thuận lợi, an toàn với chất lượng ngày càng cao. Bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng truyền thông cho đội ngũ tuyên truyền viên, cộng tác viên dân số, cán bộ y tế để nâng cao năng lực chuyên môn đáp ứng nhu cầu phục vụ nhân dân. Đầu tư nguồn lực, giáo dục phổ biến pháp luật để các bộ luật, chính sách thực sự đi vào đời sống, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, cải thiện đời sống vật chất và nâng cao tinh thần người dân, nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi người, mỗi gia đình và toàn xã hội.
Quốc Nguyên