Theo TS Nguyễn Thanh Hà – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Môi trường y tế - Bộ Y tế, các cơ sở y tế chịu trách nhiệm chính cho việc quản lý chất thải y tế phát sinh trong quá trình hoạt động khám chữa bệnh.
Các cơ sở chăm sóc sức khỏe khi phát sinh chất thải phải chịu trách nhiệm cách ly, thu gom, vận chuyển trong nhà, thao tác trước khi xử lý và lưu trữ trước khi chất thải đó được thu gom bởi cơ sở xử lý chất thải thông thường. Chất thải phát sinh từ các cơ sở chăm sóc sức khỏe được phân loại chất thải y tế sinh học (10% - 15%); còn lại phần lớn là chất thải thông thường.
Chất thải y tế sinh học là bất kỳ chất thải được tạo ra trong quy trình chẩn đoán, điều trị, tiêm chủng cho người hoặc động vật, các hoạt động nghiên cứu liên quan hoặc trong sản xuất, thử nghiệm sinh học trong cơ sở y tế. Chất thải sinh học bao gồm tất cả chất thải được tạo ra từ cơ sở chăm sóc sức khỏe gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người hoặc môi trường nói chung nếu không được xử lý đúng cách. Tất cả chất thải như vậy có thể gây hại cho môi trường hoặc sức khỏe con người được coi là chất thải lây nhiễm và phải được quản lý theo quy tắc BMWM, 2016.
Chất thải y tế sinh học bao gồm các vật liệu đã tiếp xúc với máu, dịch tiết, bộ phận bị nhiễm bệnh của bệnh nhân, chất lỏng sinh học như hóa chất, y tế vật tư, thuốc men, ở phòng thí nghiệm, kim loại sắc nhọn và thủy tinh, nhựa v.v…Quy tắc quản lý chất thải y tế sinh học năm 2016 phân loại chất thải y tế sinh học được tạo ra từ cơ sở chăm sóc sức khỏe thành 4 loại mã màu: vàng, đỏ, trắng và xanh.
Đối với chất thải thông thường bao gồm tất cả các chất thải khác ngoài chất thải y tế sinh học và không có chất thải tiếp xúc với bất kỳ dịch tiết nguy hiểm hoặc truyền nhiễm, hóa học hoặc sinh học; không bao gồm bất kỳ chất thải sắc nhọn. Chất thải thông thường chủ yếu báo, giấy, chai nước bằng nhựa (chất thải khô); lon nước ngọt bằng nhôm, vật liệu đóng gói, hộp đựng thực phẩm sau khi đổ thực phẩm còn lại; chất thải hữu cơ/phân hủy sinh học chủ yếu chất thải thực phẩm (chất thải ướt).
Những chất thải thông thường này được phân loại thành chất thải khô và chất thải ướt, nên được thu riêng. Lượng chất thải này chiếm đến khoảng 85% - 90% tổng lượng chất thải được tạo ra từ cơ sở y tế. Chất thải này bắt buộc phải được xử lý theo quy tắc quản lý chất thải rắn 2016 và quy tắc quản lý chất thải xây dựng và phá hủy năm 2016.
Ngoài ra còn có những chất thải khác như chất thải điện tử đã qua sử dụng, pin đã qua sử dụng, chất thải có hoạt tính vô tuyến không được bao phủ dưới chất thải y sinh nhưng phải được xử lý như chất thải y sinh và theo các quy định nêu trong Quy định chất thải điện tử quy tắc 2016, Quy tắc về pin (quản lý và xử lý) 2001 và quy tắc/hướng dẫn theo Đạo luật Năng lượng nguyên tử (1962).
Các chuyên gia cũng lưu ý, cơ sở xử lý và tiêu hủy chất thải y tế là nơi xử lý, tiêu hủy chất thải y tế; xử lý liên quan đến chất thải y tế bao gồm việc tạo ra, phân loại, phân tách, thu thập, sử dụng, lưu trữ, đóng gói, bốc xếp, vận chuyển, bốc dỡ, xử lý, chuyển đổi hoặc chèo bán, chuyển nhượng, tiêu hủy chất thải đó. Đối với công tác quản lý theo cách bảo vệ sức khỏe và môi trường chống lại mọi tác động bất lợi liên quan đến xử lý chất thải. Điểm phát sinh là vị trí nơi chất thải ban đầu tạo ra, tích tụ và chịu sự kiểm soát của người vận hành quy trình tạo chất thải. Lưu giữ chất thải y tế trong một thời gian tạm thời cho đến khi chất thải y tế được xử lý hoặc tiêu hủy. Xử lý là các phương pháp, kỹ thuật hoặc quy trình, bao gồm cả trung hòa, được tạo ra để thay đổi các đặc tính hoặc thành phần vật lý, hóa học, sinh học của chất thải nguy hại.
Từ năm 2015, công tác quản lý chất thải y tế được thực hiện theo Thông tư liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT ngày 31/12/2015 của Bộ trưởng Bộ Y tế và Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Tổ chức Y tế thế giới cũng đã phát triển tài liệu hướng dẫn toàn cầu quản lý an toàn chất thải từ các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Hướng dẫn thực hiện vấn đề lập kế hoạch, giảm thiểu và tái chế chất thải, xử lý, lưu trữ và vận chuyển, xử lý và lựa chọn xử lý, đào tạo. Tài liệu của WHObao gồm công cụ giám sát, công cụ đánh giá chi phí, công cụ đánh giá nhanh, chính sách, hướng dẫn xây dựng kế hoạch quốc gia, quản lý chất thải từ hoạt động tiêm, quản lý chất thải tại các cơ sở y tế chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý chất thải trong các trường hợp khẩn cấp…
Tường Huân