Năm 2019, Tổ chức Y tế thế giới đưa ra phương châm và mục tiêu hành động "Đầu tư để loại trừ viêm gan vi rút". Thông điệp này có ý nghĩa kêu gọi sự quan tâm tăng cường đầu tư các nguồn lực cả về lãnh đạo điều hành các cấp cũng như đầu tư kinh phí tài chính trong dự phòng, phát hiện, chăm sóc điều trị. Đặc biệt chú trọng đầu tư nâng cao nhận thức của mỗi người dân để tiến tới loại trừ hoàn toàn viêm gan vi rút ở Việt Nam vào năm 2030.
Ông Kidong Park, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam khẳng định: "Loại trừ viêm gan vi rút là cuộc chiến đầy cam go đòi hỏi sự nỗ lực tăng cường đầu tư và chung tay của cả cộng đồng từ Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cho đến sự tham gia của các doanh nghiệp, tổ chức cá nhân, đoàn thể. Bên cạnh đó, cần triển khai rộng rãi và làm tốt hơn nữa việc nâng cao nhận thức hiểu biết của người dân, đẩy mạnh công tác dự phòng, tăng cường việc xét nghiệm phát hiện sớm và hỗ trợ điều trị kịp thời nhằm mục tiêu loại trừ viêm gan vi rút."
Theo thống kê của WHO, hiện nay, ở Việt Nam, ung thư gan chiếm nhiều nhất trong các loại ung thư, gây tử vong hàng năm trên 25 nghìn trường hợp cùng với các bệnh lý viêm gan, xơ gan đã và đang là những thách thức to lớn đối với nền y tế nước nhà và chuyên ngành gan mật của Việt Nam.
Ông Lê Trung Hải, Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam cho biết, với 25.000 số ca tử vong mỗi năm vì ung thư gan, trong số đó 80% ung thư gan là từ viêm gan vi rút và xơ gan. Đáng lo ngại hơn, số ca mắc viêm gan vi rút đã lên đến 15 triệu người Việt, nhưng thực tế chỉ có 20% trong số đó biết mình mang bệnh. Đây là lời cảnh tỉnh đối với chúng ta không thể chủ quan với căn bệnh này. Ông cũng nhấn mạnh cần nâng cao nhận thức cộng đồng mạnh mẽ hơn nữa, tăng cường các hoạt động cần thiết thức và đi sâu vào đời sống của nhân dân.
Việt Nam hiện có đến 20 triệu người mắc viêm gan vi rút, trong đó khoảng 8 triệu người đang trong tình trạng viêm gan vi rút mạn tính, xơ gan và ung thư gan.
Viêm gan là bệnh thường gặp tại Việt Nam, tuy nhiên có rất nhiều nguyên nhân gây viêm gan, trong đó có viêm gan do vi rút. Bệnh viêm gan vi rút do 5 loại vi rút viêm gan A, B, C, D và E gây ra. Trong đó vi rút viêm gan B và C là những nguyên nhân chính dẫn tới tử vong, do hai loại viêm gan này có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.
Viêm gan là tình trạng các tế bào bị tổn thương và viêm nhiễm trong mô gan. Bệnh diễn biến âm thầm và chỉ khi trở nặng mới có các triệu chứng rõ ràng khiến người bệnh khó chủ động điều trị.
Nhiễm vi rút cấp tính là bệnh lý ngắn hạn xảy ra trong 6 tháng đầu sau khi một người bị nhiễm vi rút viêm gan B hoặc vi rút viêm gan C. Nhiễm vi rút cấp tính có thể chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng nào cả. Khi các triệu chứng xảy ra, chúng có thể bao gồm: Mệt mỏi; Ăn mất ngon; Buồn nôn và ói mửa; Vàng da (vàng da và mắt); Đau bụng; Đau cơ khớp.
Khi nhiễm vi rút viêm gan B, C có thể diễn biến viêm gan vi rút cấp tính hoặc tiến triển thành mạn tính.Viêm gan B, C cấp xảy ra thường trong vòng 6 tháng sau khi nhiễm bệnh.
Người mang mầm bệnh là người không thể loại bỏ được vi rút viêm gan B hoặc vi rút viêm gan C. Người mang mầm bệnh giữ vi rút suốt đời và có thể truyền nó cho người khác.
Ở trẻ bị nhiễm vi rút viêm gan B sinh ra từ mẹ không có biểu hiện lâm sàng, nhưng khoảng 90% trong số trẻ sinh ra từ mẹ có HBsAg và HBeAg dương tính sẽ trở thành viêm gan vi rút B mạn tính.
Ở người lớn nhiễm vi rút viêm gan B, phần lớn là nhiễm vi rút cấp tính có thể có hoặc không có triệu chứng lâm sàng và thường tự khỏi, chỉ khoảng 5 - 10% trở thành viêm gan vi rút B mạn tính. Người nhiễm vi rút viêm gan C, khoảng 20% có các dấu hiệu như vàng da, buồn nôn, nôn và đau bụng sau khi họ mới bị nhiễm. Khoảng 15% - 45% số người bị nhiễm vi rút viêm gan C có khả năng tự loại bỏ vi rút trong vòng từ 2 đến 6 tháng. Những người không thể tự loại bỏ được vi rút trong vòng 6 tháng được gọi là nhiễm vi rút mạn tính.
Nhiều người nhiễm vi rút viêm gan B, C mạn tính, nếu không được theo dõi đánh giá tình trạng bệnh và điều trị kịp thời sẽ tiến triển đến xơ gan hoặc ung thư gan nguyên phát; hoặc tiến triển từ xơ gan thành ung thư gan, cuối cùng là dẫn đến xơ gan và tử vong liên quan đến bệnh gan.
Mục tiêu điều trị viêm gan vi rút B, C là phòng ngừa xơ gan, bệnh gan giai đoạn cuối, ung thư gan, tử vong do bệnh gan và dự phòng lây truyền ra cộng đồng.
Đối với điều trị viêm gan vi rút B là điều trị lâu dài để ức chế lâu dài sao chép của vi rút viêm gan B, còn điều trị viêm gan vi rút C là loại bỏ vi rút ra khỏi cơ thể và có thể khỏi bệnh hoàn toàn với các thuốc mới hiện nay.
Người nhiễm vi rút viêm gan B, C chưa điều trị hay đang điều trị vẫn phải áp dụng các biện pháp duy trì sức khỏe khác như tránh hoặc không nên sử dụng đồ uống có cồn, bao gồm rượu, bia; tránh tự ý uống các loại thuốc, kể cả thảo dược mà không có chỉ dẫn của bác sĩ; duy trì lối sống lành mạnh, hợp lý, chế độ ăn uống đầy đủ, cân bằng dinh dưỡng, tránh thừa cân, tập thể dục đều đặn hàng ngày.
Người bệnh nhiễm vi rút viêm gan B, C có thể lây truyền cho người khác và người đã nhiễm viêm gan C vẫn có thể bị tái nhiễm viêm gan C, sau khi đã được điều trị khỏi. Do vậy người nhiễm vi rút viêm gan B, C cần phải áp dụng các biện pháp dự phòng lây nhiễm cho cộng đồng theo chỉ định của bác sĩ.
Lâm Quyên