Giai đoạn đầu đời từ 0-24 tháng tuổi là giai đoạn đặc biệt quan trọng cần được khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, xử trí kịp thời và tư vấn hướng dẫn cha mẹ cách chăm sóc trẻ.
Đánh giá tăng trưởng thể chất trẻ bao gồm đạt được chiều cao và cân nặng hợp lý, tăng kích thước của tất cả các cơ quan (trừ mô bạch huyết là giảm kích thước). Chiều dài nằm từ đầu đến gót. Chiều dài bình thường tăng thêm 30% khi trẻ 5 tháng tuổi, hơn 50% khi 12 tháng tuổi (tăng khoảng 25cm so với lúc sinh). Hầu hết trẻ gái 19 tháng tuổi và trẻ trai 2 tuổi chiều cao đạt được một nữa chiều cao người trưởng thành.
Trẻ dưới 6 tháng tuổi tốc độ tăng chiều cao 2,5cm/tháng, từ 7-12 tháng tốc độ tăng 1,3cm/tháng, trên 12 tháng tốc độ tăng 7,6cm/năm.
Về cân nặng, trẻ sơ sinh bình thường sẽ giảm 5-8% trọng lượng cơ thể trong những ngày đầu sau sinh, sau đó sẽ lấy lại cân nặng khi sinh trong vòng 2 tuần. Cân nặng tăng gấp đôi khi sinh lúc 5 tháng, tăng gấp 3 lần lúc 12 tháng và gần 4 lần lúc 2 tuổi.
Vòng đầu trẻ phản ánh kích thước bộ não, thường được đo đến 36 tháng. Khi sinh ra, não bộ trẻ đạt khoảng 25% kích thước não người lớn, vòng đầu trung bình 35cm. Vòng đầu tăng trung bình 1cm/tháng trong năm thứ 1, tăng trưởng nhanh hơn trong 8 tháng đầu, đến 12 tháng não bộ đã hình thành một nửa sự tăng trưởng sau sinh, đạt 75% kích thước não bộ người lớn. Vòng đầu tăng 3,5cm trong 2 năm tiếp theo, đạt khoảng 80% kích thước não người lớn ở tuổi lên 3 và 90% khi 7 tuổi.
Đối với trẻ em dưới 2 tuổi, nhận định tình trạng dinh dưỡng chủ yếu dựa vào 3 chỉ tiêu sau: Cân nặng theo tuổi, chiều dài theo tuổi và cân nặng theo chiều dài.
Cân nặng theo tuổi phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng nói chung và tốc độ phát triển của trẻ, tuy nhiên không phân biệt được cấp tính hay mạn tính.
Chiều dài theo tuổi phản ánh tiền sử dinh dưỡng, suy dinh dưỡng kéo dài hoặc trong quá khứ.
Cân nặng theo chiều dài là chỉ số đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở hiện tại, phản ánh suy dinh dưỡng cấp. Cân nặng theo tuổi sẽ phân độ nhẹ cân nặng, vừa, bình thường, thừa cân và béo phì.
Chiều dài theo tuổi sẽ phân độ thấp còi nặng, thấp còi vừa và bình thường.
Cân nặng theo chiều dài phản ánh gầy còm nặng, vừa, bình thường, thừa cân, béo phì.
Chú ý tuổi của trẻ, kể từ khi sinh tới 29 ngày được coi là 0 tháng tuổi, kể từ ngày tròn 1 tháng đến trước ngày tròn 2 tháng (30 ngày đến 59 ngày) được coi là 1 tháng tuổi, tương tự kể từ ngày trẻ tròn 12 tháng đến 12 tháng 29 ngày vẫn được coi là 1 tuổi hoặc 12 tháng.
Các thời điểm đo là dưới 12 tháng cân đo 1 tháng/lần, trên 1 tuổi 2 tháng/lần và trẻ bị bệnh có thể cân thường xuyên hơn.
Biểu đồ tăng trưởng có 2 loại về chỉ số cân nặng và chiều cao, trong mỗi chỉ số có bảng riêng cho trẻ trai và gái. Chỉ số bình thường sẽ nằm trong khoảng giữa 2 đường cong (-2SD + 2SD).
Về đánh giá tình trạng phát triển tâm thần vận động, trẻ cần ở trạng thái thoải mái, không bị sốt hoặc bệnh cơ thể khiến trẻ mệt, khó chịu, quấy khóc, cha mẹ (hoặc người chăm sóc chính) có đủ các thông tin về trẻ.
Tính tuổi của trẻ, trường hợp trẻ sinh đủ tháng, tuổi của trẻ được tính từ ngày sinh. Trường hợp trẻ sinh non tháng (dưới 37 tuần tuổi thai) cần tính tuổi như sau: Tính tuần tuổi của trẻ từ ngày sinh sau đó lấy 40 trừ đi số tuần sinh thiếu. Ví dụ trẻ sinh non lúc 33 tuần tuổi thai, hiện tại theo ngày sinh trẻ được 18 tuần tuổi, vậy tuổi hiệu chỉnh của trẻ là 18 – (40-33) bằng 11 tuần.
Khám đánh giá kỹ năng vận động, trẻ sử dụng và phối hợp tay và chân khi di chuyển, chơi đùa. Trẻ vận động phối hợp cử động của hai bàn tay và các ngón tay. Về ngôn ngữ, trẻ hiểu lời nói của người khác và phát âm, trẻ bày tỏ cảm xúc và những tương tác của trẻ với người khác.
Cán bộ y tế cần dặn dò gia đình khám lại theo lịch khám định kỳ hoặc có bất cứ lo ngại gì về phát triển của trẻ cần đến khám lại ngay.
Với trẻ trong độ tuổi 18-23 tháng, ngoài đánh giá phát triển tinh thần vận động, cán bộ y tế cần giúp cha mẹ trẻ thực hiện sàng lọc nguy cơ tự kỷ. Bảng sàng lọc tự kỷ MCHAT-R (Modified. Cheeklist. For Autism in Toldlers, Revised).
Kết quả sàng lọc chỉ giúp xác định trẻ có nguy cơ tự kỷ hay không. Trẻ cần được đánh giá và khám chuyên khoa tại cơ sở y tế kết hợp với các thông tin khác để đưa ra chẩn đoán xác định.
Ngày 6/7/2023, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2796/QĐ-BYT về tài liệu Hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 24 tháng tuổi./.
Đăng Dương