Nhóm nghiên cứu Đỗ Thị Hạnh và Nguyễn Thị Diệu Thúy – Bệnh viện Nhi Trung ương và Trường Đại học Y Hà Nội đã có báo cáo nghiên cứu “Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nôn chu kỳ ở trẻ em” rất đáng được quan tâm, những vấn đề này chưa được nghiên cứu tại Việt Nam.
Theo tác giả nghiên cứu, nôn chu kỳ là tình trạng rối loạn, suy yếu, giảm chức năng dạ dày ruột mạn tính, ban đầu được mô tả ở trẻ em và tăng dần ở tuổi trưởng thành. Nôn chù kỳ (cyclic vomitting syndrome) đặc trưng bởi các đợt nôn dữ dội, tái diễn giống nhau, không nôn dịch mật, kèm theo đau bụng kéo dài nhiều giờ đến nhiều ngày; giữa các đợt tấn công của bệnh trẻ không biểu hiện triệu chứng, sức khỏe trở về trạng thái bình thường.
Nôn chu kỳ thường phối hợp với đau đầu Migrain. Nôn chu kỳ là bệnh hiếm gặp, nguyên nhân chưa rõ ràng, hiện y học tìm thấy có mối liên quan của bệnh với đột biến gene.
Nghiên cứu của Đỗ Thị Hạnh và cộng sự được thực hiện tại Bệnh viện Nhi Trung ương, thời gian từ năm 2006 đến năm 2014. Tiêu chí lựa chọn bệnh nhân là trẻ có ít nhất 5 đợt nôn bất kỳ hoặc có tối thiểu 3 đợt nôn trong khoảng thời gian 6 tháng. Mỗi đợt nôn kéo dài từ 1 giờ đến 10 ngày, khoảng cách giữa hai đợt ít nhất là 1 tuần. Trẻ nôn ít nhất 4 lần trong 1 giờ, kéo dài ít nhất là 1 giờ. Giữa các đợt nôn trẻ ở trạng thái sức khỏe bình thường, không có biểu hiện của các rối loạn khác. Những tiêu chuẩn trên dựa theo tiêu chuẩn NASGHAN.
Kết quả nghiên cứu có 08 bệnh nhân được nghiên cứu, trong đó 07 bệnh nhân là nữ giới; sống tại thành phố có 06 bệnh nhân; tuổi trung bình là 27,25 tháng tuổi. Số lần nhập viện trung bình của trẻ do nôn là hơn 5 lần/năm. Thời gian xuất hiện nôn lần đầu của trẻ là trên 2 tuổi, số lần nôn trong ngày trên 10 lần/ngày, mức độ nôn nặng, trẻ không thể ăn hoặc uống.
Một số đặc điểm lâm sàng của bệnh nhi được khảo sát cho thấy, trong giai đoạn cấp các trẻ nôn chu kỳ đều tỉnh táo, có một trường hợp li bì do tốc độ nôn liên tục. Ngoài biểu hiện nôn, một số trẻ có các triệu chứng thần kinh như đau đầu, đau họng, hầu hết các trẻ đều có mất nước ở mức độ vừa. Có 03 trẻ suy dinh dưỡng mức độ vừa.
Kết quả xét nghiệm cận lâm sàng cho thấy công thức máu, chức năng gan thận, men tụy, khí máu trong giới hạn bình thường, có 2 trẻ hạ kali máu, một trẻ hạ natri máu cần bù bằng đường tĩnh mạch. Kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy không có bệnh nhân nào có bất thường khi siêu âm ổ bụng, chụp MRI sọ não, có 03 trẻ có sóng điện não bất thường.
Theo tác giả nghiên cứu, tính chất nôn của trẻ thể hiện tình trạng nặng của bệnh, thời gian điều trị tại bệnh viện của trẻ nôn chu kỳ dài hơn so với trẻ nôn do Rotavirus. Trẻ nôn chu kỳ không chỉ nôn mà còn có nhiều triệu chứng về thần kinh như sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn, chóng mặt, cử động mắt bất thường, mất điều vận, trạng thái biến đổi ý thức nặng. Tác giả nghiên cứu lưu ý các bác sĩ cần khai thác đầy đủ và quan sát đánh giá trong thời gian nhập viện của trẻ; đồng thời bác sĩ nhi khoa cần đánh giá toàn diện về tốc độ phát triển chiều cao, cân nặng của trẻ nôn chu kỳ so với trẻ cùng lứa tuổi; đánh giá về trạng thái tinh thần, thần kinh, tương tác xã hội để xây dựng kế hoạch điều trị giúp trẻ hạn chế tối đa hậu quả nặng nề của bệnh. Có một điều đáng mừng là hầu hết các trẻ đưa đến bệnh viện kịp thời nên trẻ không bị rơi vào tình trạng mất nước nặng hoặc rối loạn điện giải nặng, thể hiện sự quan tâm của cha mẹ về tình trạng bệnh của con.
Về hậu quả của bệnh, do tình trạng nôn kéo dài nhiều ngày liên tục và nhiều đợt liên tiếp trong năm làm tăng axit dịch vị, dẫn đến viêm xung huyết hoặc viêm trợt niêm mạc dạ dày, đây là điều bác sĩ lâm sàng chú ý để điều trị hạn chế mức độ nôn và giảm tiết axit dịch vị dạ dày.
Bệnh nôn chu kỳ ở trẻ gây ảnh hưởng đến chất lượng sống của trẻ và gia đình, thời gian nghỉ học trung bình trong một năm là 24 ngày, trẻ thường xuyên cần có người chăm sóc, về lâu dài trẻ chậm phát triển chiều cao, cân nặng so với trẻ cùng lứa tuổi. Khi một trẻ nhập viện trong tình trạng nôn liên tục nhiều lần, thời gian nôn kéo dài hơn 1 giờ, tái diễn từ 3 đợt trở lên; kèm theo các triệu chứng đau đầu Migrain; đau bụng nên nghĩ đến bệnh nôn chu kỳ; tác giả nghiên cứu đã kết luận như vậy.
Nghi Anh