Từ ngày 1-2/10/2015, tại TP Hồ Chí Minh Quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá – Bộ Y tế đã tổ chức lớp tập huấn lập kế hoạch truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đến dự và chỉ đạo có PGS.TS Lương Ngọc Khuê – Cục trưởng Cục quản lý khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Giảng viên lớp tập huấn là các giáo sư, chuyên gia của Quỹ Lá phổi thế giới. Các giảng viên đã phân tích cho các học viên về điểm mạnh, điểm yếu các kênh truyền thông, xây dựng kế hoạch chiến lược truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá; Hướng dẫn đánh giá sản phẩm truyền thông; Xây dựng tài liệu truyền thông hiệu quả; Xây dựng kế hoạch truyền thông trên các kênh truyền thông và chiến dịch truyền thông, sự phối hợp các kênh truyền thông, sử dụng kênh truyền thông qua mạng xã hội và phương thức đánh giá các chiến dịch truyền thông.
Theo Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá, định hướng hoạt động truyền thông năm 2015 – 2016 là tiếp tục truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân về tác hại của hút thuốc và hút thuốc thụ động; cụ thể như các thành phần độc hại trong khói thuốc; các nguy cơ gây bệnh của khói thuốc; các bệnh do sử dụng thuốc lá; tác hại của hút thuốc thụ động; tổn thất về kinh tế của việc sử dụng thuốc lá; Tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam và tại các tỉnh, thành phố; Các ưu tiên hiện tại trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại tỉnh, thành phố; thông tin về tư vấn cai nghiện thuốc lá. Đối với nội dung truyền thông về luật phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản hướng dẫn cần tập trung vào các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; các địa điểm cấm hút thuốc lá trong nhà nhưng được phép có nơi dành riêng cho người hút thuốc; Quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, địa phương; Quyền và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý các địa điểm cấm hút thuốc lá; Quyền và nghĩa vụ của công dân trong phòng, chống tác hại của thuốc lá; nghĩa vụ của người hút thuốc lá; các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá hiệu quả; các hành vi bị nghiêm cấm trong phòng, chống tác hại của thuốc lá, mức xử phạt, thẩm quyền xử phạt … Nội dung cần truyền thông nữa là các mô hình không khói thuốc lá trong cộng đồng; những tấm gương bỏ thuốc trong cộng đồng, của lãnh đạo các cơ quan, đơn vị; các hoạt động tiêu biểu trong xây dựng môi trường không khói thuốc lá của các cơ quan, đơn vị, các tỉnh, thành phố; tuyên truyền kêu gọi bỏ thuốc vì người thân, vì chính bản thân mình, vì một môi trường trong lành. Ví dụ, vừa qua Bệnh viện Bạch Mai – Hà Nội đã có tổng đài tư vấn hỗ trợ cai nghiện thuốc lá miễn phí với Hotline: 1800 – 6606; hoặc Website: bothuocla.org.vn; Tham gia tư vấn điện thoại từ 8 giờ đến 22 giờ mỗi ngày.
Một lưu ý trong hoạt động của lớp tập huấn là sử dụng truyền thông xã hội cho vận động và đẩy mạnh phòng, chống tác hại của thuốc lá – sử dụng Facebook. Hiện nay theo thống kê tại Việt Nam; có 44% dân số truy cập Internet với thời gian trung bình 5,2 giờ/ngày; 3,1 giờ là thời gian trung bình dành cho truyền thông xã hội; 31,3 triệu người đăng ký Facebook (tháng 3/2015). Mạng xã hội hàng đầu Việt Nam là Facebook với tỉ lệ 21%; tin nhắn Facebook chiếm 14%. Vì vậy việc sử dụng Facebook vào chiến dịch truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá là rất quan trọng, kết nối, hướng dẫn vận động cộng đồng một cách miễn phí, tạo ra được những đồng minh trong chiến dịch truyền thông, chia sẻ tin tức, nội dung và hình ảnh phòng, chống tác hại của thuốc lá, tạo ra một cộng đồng lớn mạnh, nâng cao nhận thức, tích cực phòng chống tác hại trong chiến dịch truyền thông tại mỗi địa phương. Theo PGSTS Lương Ngọc Khuê, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá không thể 1 người, 1 tổ chức nào thực hiện được, mà phải huy động cộng đồng tích cực cùng tham gia, việc hiểu được những kỹ thuật trong việc xây dựng kế hoạch truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá do các chuyên gia quốc tế hỗ trợ đào tạo là một nội dung rất quan trọng; các kỹ thuật được hỗ trợ đó sẽ phải trở thành những mô hình hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá trong cộng đồng. Trong quá trình triển khai cần lưu ý đánh giá các chỉ số đầu vào, sự đóng góp các nguồn lực, sự đóng góp của các đối tác, các tài liệu được xây dựng cho chiến dịch truyền thông; các chỉ số đầu ra cần quan tâm là việc tiếp cận và tần suất truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng, tài liệu được phổ biến, giới truyền thông tham gia vào chiến dịch truyền thông; các cuộc gọi đến đường dây tư vấn cai nghiện, hoạt động của website, các nghiên cứu đưa ra được những bằng chứng sự thay đổi về nhận thức, niềm tin, thái độ, dự định và hành vi của đối tượng đích.
Các thông điệp truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá phải đáng tin cậy, dựa vào bằng chứng; làm cho đối tượng đích “dừng lại và suy nghĩ”; thông điệp nêu lên được tính khẩn cấp của vấn đề, phục vụ cho nhiều đối tượng.
Theo lý thuyết hành vi của đối tượng đích thay đổi diễn biến qua các thời điểm như: nhận thức được vấn đề, trở thành động lực thay đổi; có kiến thức và công cụ cần thiết để thay đổi hành vi; áp dụng ban đầu hành động hay hành vi mới; Duy trì hành động mới và kết hợp vào cuộc sống và cuối cùng là thay đổi chuẩn mực xã hội.
Chúng ta cần biết rằng, Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/5/2013; về nội dung thực hiện môi trường không khói thuốc, luật quy định Quyền và nghĩa vụ của công dân là được sống, làm việc trong môi trường không có khói thuốc lá; yêu cầu người hút thuốc lá không hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá; vận động, tuyên truyền người khác không sử dụng thuốc lá, cai nghiện thuốc lá; Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người có hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá; phản ánh hoặc tố cáo cơ quan, người có thẩm quyền không xử lý hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá.
Nguyễn Phương