Ngày 25/11/2016 tại TP Nha Trang, Vụ Pháp chế - Bộ Y tế tổ chức hội thảo góp ý dự thảo luật phòng, chống tác hại của rượu, bia.
Theo bà Trần Thị Trang – Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, hiện Việt Nam có 85 văn bản quy định về phòng, chống tác hại của lạm dụng rượu, bia còn hiệu lực. Hạn chế của các văn bản này đó là các chính sách, pháp luật hiện hành bước đầu mới tập trung quy định về sản xuất, kinh doanh rượu, bia mà chưa đề cập nhiều đến phòng, chống tác hại của lạm dụng rượu, bia. Còn nhiều khoảng trống pháp luật cần điều chỉnh. Còn có hiện tượng chồng chéo, không thống nhất giữa các văn bản. Các văn bản chưa mang tính hệ thống, các nội dung điều chỉnh nằm rải rác ở nhiều văn bản do các cấp khác nhau ban hành, phạm vi điều chỉnh hẹp, thiếu cơ sở pháp lý để bảo đảm triển khai đồng bộ các nhóm quy định nhằm giảm tác hại của lạm dụng rượu, bia. Còn nhiều văn bản pháp luật mang tính nguyên tắc, tính chiến lược hay nội dung chung chung dẫn đến khó thực hiện, khó vận dụng. Chủ yếu là các văn bản dưới luật, hiệu lực pháp luật thấp, chưa xứng tầm.
Các khoảng trống pháp luật được bà Trang đề cập như thiếu các quy định về kiểm soát đối với rượu, bia; tuyên truyền, giáo dục về tác hại của lạm dụng rượu, bia chưa được quan tâm đúng mức; quảng cáo, khuyến mại và tài trợ đối với rượu, bia còn chưa được kiểm soát chặt; các quy định về hạn chế tính sẵn có và nhu cầu sử dụng rượu, bia còn thiếu rất nhiều; chưa có quy định về bảo đảm tài chính cho giảm thiểu tác hại của rượu, bia; thiếu quy định nhằm huy động sức mạnh cộng đồng; chưa có quy định liên quan đến can thiệp y tế đối với tác hại của lạm dụng rượu, bia.
Theo báo cáo Bộ Y tế, ngộ độc thực phẩm trong đó có ngộ độc rượu vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Riêng trong năm 2010 (tính đến 20/12/2010), cả nước đã xảy ra 175 vụ ngộ độc (trong đó có 34 vụ ngộ độc trên 30 người) làm 5.664 người mắc và 42 trường hợp tử vong. So sánh với số liệu trung bình/năm của giai đoạn 2006 – 2009, số vụ ngộ độc thực phẩm giảm 9,1%, số mắc giảm 17,6% và số người tử vong giảm 19,2%. Đáng chú ý là trong số 42 người chết, có tới 14 người do uống rượu có Methanol (cồn công nghiệp) chiếm 33,3%.
Về phòng, chống hàng giả, hàng lậu, mặc dù tỷ lệ rượu giả (rượu có thương hiệu) tại Việt Nam đã giảm từ mức 9,1% năm 2009 xuống còn 6,6% năm 2010 và chỉ còn 4,4% năm 2012 nhưng tình hình rượu giả, rượu nhập lậu vẫn đang diễn ra rất phức tạp. Năm 2011, các cơ quan chức năng Việt Nam triệt phá 21 vụ, bắt 16 đối tượng làm rượu giả, thu giữ 6.300 dụng cụ làm giả như vỏ chai, hộp thành phẩm, nắp, nút, tem … Từ đầu năm đến tháng 8 năm 2012, cơ quan chức năng đã triệt phá 13 vụ, bắt giữ 13 đối tượng làm giả, thu giữ 6.513 dụng cụ làm giả …
Tình hình nhập rượu lậu vẫn diễn ra phổ biến và phức tạp. Hiện có khoảng 70% lượng rượu ngoại nhập lậu trên thị trường được nhập qua tuyến biên giới Tây Nam, miền Trung và gian lận thương mại khi làm thủ tục thông quan và tạm nhập tái xuất.
Đối với công tác thanh tra, kiểm tra cũng do nhiều nguyên nhân khác nhau cả khách quan và chủ quan nên còn nhiều hạn chế. Lực lượng thanh tra cả của ngành y tế và ngành công thương là quản lý thị trường rất thiếu và hạn chế. Việc phát hiện và xử lý các vi phạm cũng không lớn so với tổng số các vụ việc xảy ra trên thực tế. Công tác phối hợp liên ngành, điều phối trong hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với rượu, bia chưa thật đồng bộ và chặt chẽ, chủ yếu do từng bộ, ngành thực hiện mà chưa có sự phối hợp chặt chẽ.
Bà Trang nhận định, thực trạng chấp hành pháp luật trong lĩnh vực phòng, chống tác hại và kiểm soát rượu, bia cho thấy cần có những cơ chế pháp luật đủ mạnh để khắc phục những hạn chế đang diễn ra trong lĩnh vực này.
Bà Trần Thị Trang khuyến nghị, bên cạnh những lợi ích do rượu, bia mang lại như nguồn thu ngân sách, lao động việc làm, việc lạm dụng rượu, bia tại Việt Nam đang ở mức báo động, gây ra những tác hại về sức khỏe và nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng khác. Gánh nặng sẽ ngày càng tăng lên nếu Nhà nước không đáp ứng kịp thời về chính sách, pháp luật, đặc biệt là pháp luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia. Những tồn tại, hạn chế của hệ thống pháp luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia cần phải được sửa đổi, bổ sung và tăng cường hiệu lực. Do đó, luật phòng, chống tác hại của rượu, bia cần thiết phải được ban hành để tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác này đạt được mục tiêu mong muốn.
Huy Hoàng