Phụ nữ mang thai có nhu cầu về lượng sắt khá cao có thể tăng gấp đôi so với người bình thường. Phụ nữ mang thai không được cung cấp đầy đủ sắt có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ cả mẹ và thai nhi, điển hình là tình trạng thiếu máu thiếu sắt.
Sắt có vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể. Sắt kết hợp cùng protein tạo thành huyết sắc tố hemoglobin, vận chuyển O2 và CO2, giúp phòng ngừa bệnh thiếu máu và tham gia vào thành phần của các men oxy hóa khử. Thiếu máu thiếu sắt xảy ra khi cơ thể không có đủ sắt đáp ứng được nhu cầu tạo hồng cầu.
Khi thiếu sắt sẽ gây ra hiện tượng thiếu máu hoặc các triệu chứng mệt mỏi ở người bình thường, còn đối với phụ nữ đang mang thai thì thiếu sắt còn ảnh hưởng nặng nề tới sự phát triển của thai nhi kể cả về trí tuệ cũng như thể chất.
Trong thời kỳ mang thai, nhu cầu về sắt và acid folic tăng lên rất cao nên hầu hết phụ nữ bị thiếu máu do thiếu sắt. Việc thiếu máu do thiếu sắt kéo dài ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Phụ nữ mang thai phải chú ý bổ sung sắt đầy đủ, đúng cách để có một thai kỳ khỏe mạnh.
Tầm quan trọng của sắt đối với phụ nữ mang thai
Trước khi mang thai, cơ thể người phụ nữ cần 15mg sắt và khoảng 200mcg acid folic mỗi ngày. Khi có thai, lượng sắt và acid folic cần cho cơ thể sẽ tăng gấp đôi (khoảng 30mg sắt/ngày, 400mcg acid folic/ ngày).
Phụ nữ nên uống bổ sung acid folic từ trước khi mang thai 1-3 tháng và lần đầu tiên phát hiện có thai uống ngay viên acid folic kèm sắt mỗi ngày, uống kéo dài tới sau khi sinh một tháng. Nên lựa chọn sắt có chứa 60mg sắt nguyên tố, 400mcg acid folic.
Ở phụ nữ có thai, lượng huyết tương và lượng máu của mẹ tăng lên trong thời kỳ mang thai, cần nhu cầu sắt rất nhiều. Nhau thai là một cơ quan có hoạt động trao đổi chất cao so với nhu cầu sắt lớn, vì vậy nó cũng làm tăng nhu cầu sắt ở bà mẹ. Ngoài ra, thai cần sắt cho nhu cầu trao đổi chất và cung cấp oxy cũng như để nạp lượng sắt dự trữ sẽ được sử dụng trong máu 6 tháng đầu đời sau sinh. Vì thế, việc bổ sung đủ lượng sắt hàng ngày theo nhu cầu nhằm giảm nguy cơ thiếu máu, nhẹ cân và sinh non ở bà mẹ mang thai.
Các dấu hiệu nhận biết thiếu sắt ở phụ nữ mang thai
Việc bổ sung sắt cho phụ nữ khi mang thai nếu không được đảm bảo, mẹ bầu dễ dàng gặp phải các tình trạng sức khỏe như sau:
- Mệt mỏi kéo dài, kém tập trung hoặc rất khó để tập trung.
- Rụng tóc, móng tay yếu.
- Cơ thể mệt mỏi, suy nhược, da xanh xao. Dễ ốm hay mắc bệnh do thiếu sắt khiến sức đề kháng của cơ thể bị suy giảm.
- Chịu lạnh kém.
- Thở gắng sức, thở dốc khi thực hiện các vận động, ngay cả vận động nhẹ nhàng.
- Chán ăn, mất cảm giác thèm ăn.
- Khó ngủ, ngủ không sâu giấc.
Hậu quả thiếu máu, thiếu sắt
Theo một số nghiên cứu nếu mẹ bầu không được bổ sung sắt trong thai kỳ có thể dẫn đến nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt, gây nên các hiện tượng như chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi, kém tập trung, da xanh xao… nghiêm trọng hơn có thể gây ra các biến chứng cho mẹ như nhiễm trùng, băng huyết sau sinh, nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, rối loạn kinh nguyệt, trầm cảm sau sinh và đặc biệt là ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển về não bộ của em bé. Vì vậy phụ nữ đang có dự định mang thai và đang trong thai kỳ nên được thăm khám với bác sĩ và nghe tư vấn về việc bổ sung sắt ngừa thiếu máu do thiếu sắt.
Thiếu máu khi mang thai khiến phụ nữ dễ bị sảy thai, sinh non, sau sinh có nguy cơ băng huyết đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng người mẹ.
Nếu mẹ bầu không được bổ sung sắt trong thai kỳ có thể dẫn đến nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt, gây nên các hiện tượng như chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi, kém tập trung, da xanh xao… nghiêm trọng hơn có thể khiến phụ nữ dễ bị sảy thai, sinh non hoặc gây ra các biến chứng cho mẹ như nhiễm trùng, băng huyết sau sinh, nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, rối loạn kinh nguyệt, trầm cảm sau sinh và đặc biệt là ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển về não bộ của em bé.
Trẻ sơ sinh có mẹ bị thiếu máu cũng dễ bị sinh non tháng, nhẹ cân, thiếu máu, có lượng sắt dự trữ ít hơn, tăng khả năng mắc bệnh sơ sinh hơn so với bình thường. Thiếu máu càng sớm trong thai kỳ thì càng ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.
Cách bổ sung sắt đúng cách cho phụ nữ mang thai
Đối với người phụ nữ trong thời kỳ mang thai nhu cầu về sắt tăng lên rất cao, do đó ngoài việc bổ sung bằng viên uống cần bổ sung thêm các loại thực phẩm giàu sắt trong bữa ăn hàng ngày.
Thịt bò
Là một trong những lựa chọn hàng đầu không nên bỏ qua nếu có nhu cầu bổ sung sắt cho phụ nữ mang thai. Không chỉ cung cấp hàm lượng sắt dồi dào, thịt bò còn chứa nhiều protein, vitamin B và nhóm các khoáng chất vi lượng khác.
Khi sử dụng thịt bò trong khẩu phần ăn, phụ nữ mang thai sử dụng phần thịt nạc bởi để dễ chế biến, dễ ăn cũng như chứa nhiều sắt nhất.
Súp lơ
Nhắc đến nhóm các thực phẩm giàu sắt không thể không nhắc đến súp lơ xanh. Trung bình 156gr súp lơ xanh được nấu chín sẽ có chứa khoảng 1mg sắt cùng nhiều dưỡng chất cần thiết khác. Đặc biệt là với nguồn chất xơ dồi dào giúp phụ nữ mang thai cải thiện được các vấn đề về tiêu hóa. Với súp lơ xanh, có thể chế biến được thành nhiều món như hấp, luộc, xào hoặc nấu canh.
Lòng đỏ trứng gà
Sử dụng lòng đỏ trứng gà không chỉ cung cấp nguồn sắt dồi dào cho mẹ và thai nhi mà còn mang đến nhiều nguồn dinh dưỡng khác như protein, nhóm vitamin B, canxi,… Theo các chuyên gia, phụ nữ mang thai có thể sử dụng từ 3 – 4 lòng đỏ trứng gà/tuần là phù hợp.
Bí đỏ
Bí đỏ là thực phẩm có hàm lượng sắt cao nhưng lại không chứa quá nhiều calo. Do đó, mẹ bầu có thể yên tâm khi sử dụng bí bỏ trong khẩu phần ăn mà không no bị tăng cân, béo phì. Khi sử dụng bí đỏ, có thể thay thế và sử dụng với nhiều cách thức chế biến như nấu canh, nấu súp, làm sữa bí đỏ,…
Các loại đậu
Các loại đậu là nguồn cung cấp sắt mà phụ nữ mang thai nhất định không nên bỏ qua khi thiết lập thực đơn bổ sung sắt cho bà bầu trong thai kỳ. Trong các hạt đậu có chứa nhiều vitamin C giúp mẹ tăng sức đề kháng, đặc biệt là làm tăng khả năng hấp thụ sắt của cơ thể.
Các nhóm thực phẩm khác như: Cá biển giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ..; chuối và các loại quả có múi (cam, quýt, bưởi,…); rau xanh bina; thịt gà; Socola đen; hàu, tôm.
Lưu ý
Phụ nữ mang thai cần biết rằng sắt là chất dinh dưỡng khó hấp thu, do vậy nên uống viên sắt lúc bụng đói và uống kèm với các loại nước giàu vitamin C như nước cam, nước chanh… Uống sắt sau ăn 1-2 giờ để cơ thể được hấp thụ sắt tốt nhất.
Không dùng thuốc sắt cùng thời điểm với sữa, canxi hay thực phẩm giàu canxi vì canxi làm cản trở khả năng hấp thụ sắt. Vì vậy, thời điểm uống canxi và sắt phải cách xa nhau.
Tránh bổ sung sắt quá liều lượng trong một thời gian dài có thể gây ra nguy cơ xơ gan, bệnh cơ tim... Những bệnh thiếu máu không do thiếu sắt (thiếu máu huyết tán, thiếu máu do nhiễm độc chì, thiếu máu do bệnh Thalassemie, suy tủy...) thì không được dùng loại thuốc có sắt.
Việc bổ sung sắt có thể có một số tác dụng phụ như gây nóng trong người hoặc táo bón. Vì vậy khi sử dụng viên bổ sung sắt, phụ nữ mang thai cần uống nhiều nước, ăn thêm các thực phẩm giàu chất xơ để phòng táo bón. Bên cạnh đó nên uống sắt với nước đun sôi để nguội hoặc nước khoáng, tránh uống chung sắt với nước trà, cà phê vì các loại đồ uống này có thể làm giảm hấp thu sắt.
Nếu bổsung sắt không đúng cách có thể mang đến những tác dụng phụ không mong muốn cho mẹ bầu. Vì thế khi sử dụng các viên uống bổ sung sắt cần có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được tự ý mua thuốc bổ sung sắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Quỳnh Anh