Theo các chuyên gia tâm thần học, các giai đoạn phát triển ngôn ngữ ở một trẻ bình thường bao gồm ba giai đoạn:

+ 6 tháng đầu: các âm thanh u ơ, ba ba …

+ 6-8 tháng: trẻ có thể nhại lại âm thanh người lớn nói với trẻ. 

+ Trẻ biết nói những từ đầu tiên như bố, mẹ, bà …; trung bình đến 12 tháng trẻ biết 5-10 từ, đến 2 tuổi trẻ biết khoảng 200 từ.

+ 18 tháng: trẻ bắt đầu nói câu có chủ ngữ vị ngữ đơn giản, ví dụ “Mẹ đi”.

+ Sau đó trẻ biết nói “không”.

+ Sau đó, ngôn ngữ dồi dào hơn: trẻ biết dùng các thể nghi vấn, phủ định…

+ Từ 2,5 – 3 tuổi: Cú pháp (chủ ngữ, vị ngữ, bổ ngữ), trẻ có thể làm chủ được khoảng 1500 từ. Trẻ bắt đầu biết nói “tôi” (con, em, cháu …). Đến 3 tuổi trẻ biết dùng từ “tôi” làm chủ ngữ.

+ Đến 4 – 5 tuổi: Vốn từ càng trở nên phong phú; học dần cách chia động từ; cú pháp phong phú.

- Môi trường gia đình và xã hội, sự tương tác với người khác.

- Sự hoàn hảo của hệ thống thần kinh, đặc biệt của thính giác

- Sự phát triển những khía cạnh tâm lý khác: khả năng bộc lộ, sự trao đổi tình cảm với mẹ, đời sống tình cảm thỏa mãn.

Chậm nói được xác định khi ở trẻ không xuất hiện câu đầu tiên sau 3 tuổi. Ngoài ra, những tiêu chí đánh giá khác gồm có: ngôn ngữ của trẻ thô sơ, các câu đặt cạnh nhau mà không có từ nối, các từ trong câu sai vị trí, trong lời nói có xen lẫn từ sai, không thích hợp, lẫn lộn trong cách dùng từ.

Loạn ngôn ngữ là hình thức nặng của chậm nói. Nó thể hiện qua sự vắng ngôn ngữ hoặc ngôn ngữ rất sơ sài của trẻ trên 6 tuổi. Trẻ thường xuyên có khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ trừu tượng (đồng nghĩa với việc trẻ có khó khăn trong việc biểu tượng hóa, trừu tượng hóa). Trẻ thường dùng cử chỉ để làm cho người khác hiểu. Những rối loạn đi kèm: rối loạn tâm vận động, rối loạn tổ chức không gian và thời gian, chậm nhận thức sơ đồ cơ thể.

Hữu Cao