Bức xạ ion hóa ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán và điều trị phục vụ người bệnh. Bên cạnh những lợi ích, bức xạ ion hóa cũng tiềm ẩn những nguy cơ gây mất an toàn, ảnh hưởng xấu tới môi trường và sức khỏe người tiếp xúc.
Từ tháng 9/2012 đến tháng 9/2014, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Xuân Hòa, Đỗ Hàn - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Hiệu quả can thiệp giảm thiểu ảnh hưởng của bức xạ ion hóa đối với nhân viên y tế ở Thái Nguyên”.
Đối tượng nghiên cứu ở nhóm can thiệp và nhóm chứng mỗi nhóm 120 nhân viên y tế đang làm việc tại các khoa Xquang, xạ trị ung thư và y học hạt nhân của 8 cơ sở: 3 bệnh viện tuyến tỉnh và 5 bệnh viện huyện.
Các nội dung và giải pháp can thiệp gồm tổ chức tập huấn, truyền thông về an toàn bức xạ và dự phòng bệnh tật, can thiệp dinh dưỡng hợp lý, thanh kiểm tra bảo đảm an toàn bức xạ tại các cơ sở y tế.
Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả can thiệp cải thiện việc sử dụng các phương tiện bảo vệ cá nhân của nhân viên bức xạ tăng hơn 25%; sau can thiệp kiến thức, thái độ, thực hành về an toàn bức xạ của nhân viên y tế tăng lên gần 30%; giảm được các chứng bệnh ở da, tỷ lệ bất thường dòng tế bào máu đạt hiệu quả trên 30%.
Chúng ta biết rằng, quy định về bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế vừa được liên Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Y tế ban hành tại Thông tư liên tịch số 13/2014/TTLT-BKHCN-BYT.Theo đó, tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ trong cơ sở y tế phải bảo đảm việc chỉ định khám, chữa bệnh bằng bức xạ ion hóa đem lại lợi ích thực tế cho người bệnh là đáng kể so với tác hại mà họ phải chịu; không để liều chiếu xạ gây bởi các công việc này đối với nhân viên bức xạ y tế và công chúng vượt quá liều giới hạn; bảo đảm liều chiếu xạ đối với người bệnh theo mức chỉ dẫn; giữ cho liều chiếu xạ đối với người bệnh, nhân viên bức xạ y tế, công chúng và số người bị chiếu xạ ở mức thấp nhất có thể đạt được một cách hợp lý. Chỉ tiến hành các hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, nghiên cứu khoa học, đào tạo, y tế dự phòng và kiểm nghiệm dược phẩm sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ khi được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ.
Cơ sở y tế phải xây dựng quy trình làm việc với thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ, nội quy an toàn bức xạ bảo đảm các yêu cầu sau: quy trình làm việc cần chỉ rõ các bước tiến hành công việc trong vận hành thiết bị bức xạ, làm việc với nguồn phóng xạ, làm việc trong khu vực có nguy cơ bị chiếu xạ hoặc nhiễm bẩn phóng xạ, chăm sóc người bệnh uống thuốc phóng xạ hoặc cấy nguồn phóng xạ; quy trình thao tác đối với từng thiết bị, phác đồ điều trị đối với từng loại bệnh; nội quy an toàn bức xạ phải chỉ rõ các yêu cầu bảo vệ an toàn bức xạ cho nhân viên bức xạ y tế, các nhân viên khác trong cơ sở y tế, người bệnh, người chăm sóc hoặc hỗ trợ người bệnh và công chúng.
Cơ sở y tế có trách nhiệm lập, lưu giữ và quản lý các hồ sơ liên quan về an toàn bức xạ theo quy định tại Điều 17 Thông tư số 19/2012/TT-BKHCN ngày 08/11/2012 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định về kiểm soát và bảo đảm an toàn bức xạ trong chiếu xạ nghề nghiệp và chiếu xạ công chúng.
Nhân viên vận hành thiết bị bức xạ phải thực hiện nghiêm các bước tiến hành công việc: kiểm tra an toàn thiết bị trước khi bắt đầu và sau khi kết thúc công việc; đóng cửa ra vào trong suốt quá trình vận hành thiết bị; tuân thủ quy trình vận hành thiết bị; chú ý những tín hiệu bất thường của thiết bị bức xạ và thiết bị kiểm tra để kịp thời phát hiện sự cố, ngăn ngừa tai nạn; không được tháo bỏ các bộ phận hư hỏng trong hệ thống bảo vệ của thiết bị và nối tắt để vận hành, ví dụ nối tắt hệ thống khóa liên động cửa ra vào phòng xạ trị.
Trên cơ sở đó, Thông tư đã quy định cụ thể về bảo đảm an toàn đối với thiết bị bức xạ, thiết bị sử dụng trong y học hạt nhân; thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế;thiết bị xạ trị; nguồn phóng xạ kín và thuốc phóng xạ; thiết bị đo bức xạ, thiết bị và dụng cụ bảo vệ an toàn bức xạ; thiết bị bức xạ, thiết bị đo bức xạ; quy định về phòng đặt thiết bị bức xạ, phòng làm việc với nguồn phóng xạ và thuốc phóng xạ, kho lưu giữ nguồn phóng xạ hoặc chất thải phóng xạ, phòng lưu người bệnh điều trị bằng phóng xạ; lắp đặt thiết bị bức xạ; sử dụng người lao động làm công việc bức xạ; đào tạo an toàn bức xạ; kiểm xạ khu vực làm việc; theo dõi và đánh giá liều chiếu xạ; phương tiện bảo hộ cá nhân; khám sức khỏe cho nhân viên bức xạ y tế; kiểm tra, giám sát nội bộ; kiểm soát chiếu xạ y tế; kiểm soát chiếu xạ công chúng; ứng phó sự cố bức xạ; quản lý chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ kín đã qua sử dụng.
Theo Quy định, Sở Khoa học và Công nghệ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm quản lý an toàn bức xạ đối với các cơ sở y tế hoạt động trên địa bàn quản lý, bao gồm: tiếp nhận khai báo về thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế; thẩm định an toàn, cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế và cấp chứng chỉ nhân viên bức xạ cho người phụ trách an toàn của cơ sở y tế theo thẩm quyền; thanh tra việc tuân thủ các quy định pháp luật về bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế đối với các cơ sở y tế hoạt động trên địa bàn quản lý và xử lý đối với các vi phạm; phối hợp với Cục Quân y - Bộ Quốc phòng trong thẩm định an toàn, cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ và thanh tra, kiểm tra đối với việc sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế tại các cơ sở quân y trên địa bàn quản lý.
Thông tư liên tịch này có hiệu lực kể từ ngày 25/7/2014. Thông tư liên tịch số 2237/1999/TTLT-BKHCNMT-BYT ngày 28/12/1999 của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Bộ Y tế hướng dẫn việc thực hiện an toàn bức xạ trong y tế hết hiệu lực kể từ ngày Thông tư liên tịch này có hiệu lực. Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn được viện dẫn tại Thông tư liên tịch này sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế./.