Ngày 26/10/2017, Sở Công Thương tỉnh tổ chức lớp tập huấn kiến thức hội nhập kinh tế quốc tế chủ đề về Vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Báo cáo viên là TS Phạm Văn Chắt – Bộ Công Thương.
Theo TS Phạm Văn Chắt, hơn 10 năm hội nhập kinh tế quốc tế, nông nghiệp Việt Nam đã có cơ hội vượt ra thị trường thế giới ngày càng mạnh mẽ, nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD như gạo, hạt điều, hạt tiêu, cafê, rau quả, bắp, hải sản …
Một vấn đề nhận thấy là các nước nhập khẩu nông sản Việt Nam rất chú trọng đến việc thực thi nghiêm chỉnh các quy định về VSATTP; kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất sản phẩm theo GAP (Good Agricultural Practice); quan tâm tối đa việc truy xuất nguồn gốc và xuất xứ sản phẩm nhập vào nước của họ.
Nhiều quốc gia ban hành và thực thi nhiều luật gây cản trở lớn để ngăn chặn hàng nhập khẩu, bảo hộ sản xuất trong nước. Bên cạnh việc thực thi SPS, các nước cũng thực thi khắt khe Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật chống hàng giả, hàng nhái. Nông sản Việt Nam ảnh hưởng mạnh khi xuất khẩu vào thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Asean.
Ở Mỹ, có hơn 200 quốc gia nhập khẩu chiếm 15% thực phẩm tiêu dùng. Hàng năm Mỹ có 128.000 người phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm, 3000 người chết. Do vậy Mỹ đưa ra Luật Hiện đại hóa An toàn thực phẩm hoàn toàn mới, có những yêu cầu bắt buộc để phòng ngừa các nguy cơ từ thực phẩm không an toàn; các tiêu chí bắt buộc để doanh nghiệp phải tuân thủ. Từ ngày 1/1/2013, FDA đã tiến hành kiểm tra toàn bộ các lô hàng thực phẩm xuất khẩu vào Mỹ; kiểm tra mã số kinh doanh mới hợp lệ do FDA cấp. Mã số này chỉ có giá trị trong 2 năm, cứ 2 năm một lần phải làm thủ tục đăng ký lại để nhận mã số kinh doanh mới. Người xuất khẩu phải đăng ký với FDA một người đại diện tại Mỹ, có vai trò liên tục tại chỗ, duy trì liên lạc thông suốt với FDA 24/24 giờ, phải trả lời các câu hỏi của FDA liên quan đến cơ sở trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu của FDA. Doanh nghiệp phải đảm bảo chuỗi cung ứng an toàn, tối thiểu 1 năm phía Mỹ sẽ đến nơi sản xuất 1 lần để kiểm tra quy trình An toàn thực phẩm của nhà cung cấp.
Đối với Thủy sản nhập vào Mỹ phải tuân theo các Luật (1) Luật An toàn vệ sinh thực phẩm; (2) Quy định về kiểm dịch; (3) Quy định về nhãn mác; (4) Quy định về chất lượng sản phẩm; (5) Quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm; (6) Luật bảo vệ động vật biển có vú; (7) Luật bảo tồn cá heo quốc tế; (8) Luật bảo vệ động vật hoang dã; (9) Luật cấm đánh bắt ngoài khơi bằng lưới quét.
Theo TS Chắt, trong 3 năm qua Việt Nam có gần 900 lô hàng nông sản bị Mỹ trả về, đứng hàng thứ 2 trong các nước bị trả, lý do vì dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu vượt quá giới hạn cho phép tồn dư trong sản phẩm.
Ở Mỹ có 2 cơ quan chính phụ trách kiểm soát An toàn thực phẩm là Bộ Nông nghiệp, kiểm tra 100% sản phẩm liên quan tới thịt, gia cầm, sản phẩm sữa và rau quả; hai là Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) kiểm tra các loại sản phẩm nông sản khác. Trước đây FDA chỉ kiểm tra 2% lô hàng, nay số lượng kiểm tra không giới hạn %.
Ngày 30/5/2017, Mỹ ban hành luật hiện đại hóa An toàn thực phẩm (Food Safety Modernization Act – ESMA) với nhiều tiêu chí ngặt nghèo. Theo luật này, thay vì kiểm tra hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, nay kiểm soát ngay tại quốc gia xuất khẩu trên toàn chuỗi sản xuất, nhiều cuộc kiểm tra hơn và tiêu chuẩn cao hơn. Luật mới quy định nhiều tiêu chí về bao bì, đóng gói, truy xuất, kiểm dịch, lấy mẫu, giám định liên tục, do vậy nhập hàng sang Mỹ càng khắt khe hơn.
Đối với thị trường liên minh Châu Âu EU, nhập khẩu tuân theo quy trình; đối với rau củ quả tuân theo tiêu chuẩn thị trường chất lượng trong quy định EC 2200/96 của Ủy Ban Châu Âu. Nếu EU phát hiện có bất kỳ chất cấm nào trong mẫu sản phẩm nhập khẩu, lô hàng đó sẽ bị tiêu hủy, nhà cung cấp hay nước xuất khẩu có thể bị truy tố và bị áp lệnh cấm xuất khẩu sản phẩm đó vào EU.
Đối với thủy sản nhập vào EU phải có chứng nhận chính thức của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu ngoài EU (cơ quan này được Ủy Ban Châu Âu công nhận); đây là điều kiện tiên quyết. Các sản phẩm thủy sản khi tới EU phải qua chứng nhận của Trạm giám định biên giới của EU. Mỗi hàng gửi phải chịu kiểm tra thực hiện một cách hệ thống, kiểm tra tính đồng nhất và kiểm tra vật lý. Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào mức độ hư hỏng sản phẩm, phụ thuộc các lần kiểm tra trước đó. Hàng không đạt yêu cầu quy định EU sẽ bị hủy hoặc bị gởi trả lại.
Ủy Ban Châu Âu ban hành quy định từ ngày 1/1/2010, hệ thống kiểm soát phòng ngừa, ngăn chặn và xóa bỏ hoạt động khai thác, đánh bắt thủy sản bất hợp pháp (IUU). Theo đó, các quốc gia thành viên EU xử phạt ở mức ít nhất gấp 5 lần giá trị của sản phẩm sai phạm, gấp 8 lần giá trị sản phẩm cho các trường hợp tái phạm trong thời gian 5 năm; Ngoài ra có thể tịch thu phương tiện vi phạm. Hiện nay EU quy định phải kê khai hải sản đánh bắt ngoài biển bằng tàu gì, vùng biển đánh bắt, phương tiện đánh bắt, đăng ký … nếu không cung cấp đầy đủ sẽ bị trả về.
Đức Bảo