ThS.Nguyễn Thị Huệ cùng cộng sự Ủy ban Phòng chống AIDS TP Hồ Chí Minh, tháng 9/2015 vừa qua đã có báo cáo đề tài nghiên cứu “ Khảo sát kiến thức thái độ thực hành về bơm kim tiêm khoảng chết thấp của nhóm nghiện chích ma túy tại TP Hồ Chí Minh” tại Hội nghị Khoa học Y tế Công cộng lần II năm 2015.
Nghiên cứu đã đưa ra khuyến nghị cụ thể như: cần tiếp tục tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động can thiệp giảm tác hại trên nhóm nghiện chích ma túy, đẩy mạnh cuộc vận động nhà thuốc tây tại các điểm nóng của chương trình tham gia hoạt động nhà thuốc thân thiện giúp đảm bảo tính sẵn có, tính dễ tiếp cận, tính thân thiện và vận động nguồn cung có giá bơm kim tiêm (BKT) khoảng chết thấp hợp lý, ngoài ra nên vận động thêm kinh phí truyền thống và nhà thuốc 24 giờ tham gia bán BKT khoảng chết thấp.
Chương trình giảm hại thành phố cần phân nhóm đối tượng cụ thể, có các can thiệp phù hợp (BKT sạch cung cấp ban đêm) một mặt cung cấp thông tin thay đổi hành vi, mặt khác có chiến lược cụ thể hỗ trợ cho các đối tượng không thể tiếp cận kênh thị trường có được nguồn cung BKT sạch miễn phí.
Cần có nghiên cứu để tìm hiểu xem các nhóm tiêm chích ma túy khác thường tụ tập ở đâu có đặc điểm hành vi nguy cơ gì (tuổi trẻ hơn, học vấn cao hơn, thời gian tiêm chích thấp hơn…) để qua đó tiếp tục có can thiệp hiệu quả làm giảm nguy cơ lây làn cho nhóm nghiện chích ma túy tại thành phố.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, những người tiêm chích ma túy (TCMT) là một trong những nhóm đích quan trọng của chương trình phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị viêm gan C tại Việt Nam. Có khoảng 46% số người TCMT đang sống với viêm gan vi rút C và có nguy cơ lây nhiễm HIV cao. Dùng chung bơm kim tiêm (BKT) và dụng cụ tiêm chích khác là hành vi nguy cơ chính liên quan đến lây nhiễm vi rút C. Cách thức hiệu quả nhất làm giảm sự lây nhiễm vi rút theo đường máu như viêm gan vi rút C, HIV là người sử dụng TCMT sử dụng dụng cụ tiêm chích vô trùng trong tất cả các lần tiêm chích. Tháng 4/2013, Tổ chức Dịch vụ Dân số Quốc tế Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu tại Hà Nội, Thái Nguyên và Tp. Hồ Chí Minh nhằm tìm hiểu rào cản và cơ hội để thúc đẩy những hành vi an toàn ở người nghiện chích ma túy (NCMT) tại Việt Nam. Nghiên cứu đã thực hiện thảo luận nhóm trên 73 người NCMT có độ tuổi từ 18-40, đã và đang tiêm chích ít nhất trong vòng 3 tháng vừa qua, có dùng chung BKT hoặc bất kỳ dụng cụ tiêm chích khác ít nhất 1 lần trong vòng 1 tháng vừa qua. Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian lần đầu sử dụng ma túy ở tuổi 25. Ngoài heroin, người nghiện còn sử dụng các loại thuốc phiện, cần sa (tài mà), thuốc hướng thần (seduxen, pipolphen) và chất kích thích (amphetamine, crystal meth, thuốc lắc và ketamine).
Hầu như tất cả những người tham gia nghiên cứu đều xem việc chia sẻ ma túy và dùng chung dụng cụ tiêm chích là bình thường và không thể tránh khỏi của việc tiêm chích. Chia sẻ ma túy và dùng chung dụng cụ tiêm chích cũng được xem là cách cần thiết để giảm chi phí liên quan đến sử dụng ma túy. Nghiên cứu đã đưa ra các mối quan hệ xã hội và nhận thức sai lầm về những nguy cơ đến từ việc dùng chung dụng cụ tiêm chích. Tiêm chích thường là một hành vi có tính chất xã hội, rất hiếm người tiêm chích một mình. Việc dùng chung các dụng cụ tiêm chích bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ giữa các bạn chích cũng như nhận thức sai lầm rằng rủi ro liên quan đến việc dùng chung là thấp hơn ở những người bạn chích quen thuộc hoặc bạn chích hấp dẫn, khỏe mạnh.
Nhiều người tham gia nghiên cứu đề cập đến những khó khăn trong việc tiếp cận BKT vào thời gian muộn trong ngày khi các nhà thuốc đã đóng cửa, còn BKT miễn phí thì đặt ở những nơi không thuận tiện. Người NCMT khi mua BKT vẫn còn sợ thái độ phán xét và hành vi kỳ thị từ người bán thuốc và cũng lo sợ bị công an bắt giữ, điều này cũng góp phần làm gia tăng việc sử dụng chung BKT.
Những người TCMT không có khả năng đóng góp cho việc mua thuốc, thường họ bị phụ thuộc vào bạn chích của họ. Vì vậy họ khó có khả năng được sử dụng dụng cụ tiêm chích vô trùng trong nhóm xã hội của mình.
Nghiên cứu cho thấy những phụ nữ TCMT thường có bạn tình nam cũng tiêm chích. Chia sẻ ma túy và dùng chung các dụng cụ tiêm chích giữa các bạn tình được coi là bình thường, và trong một số trường hợp cần thiết, đó là một phần của mối quan hệ này. Phụ nữ NCMT thường phụ thuộc vào bạn tình nam của họ để tiếp cận ma túy cũng như các dụng cụ hỗ trợ sử dụng ma túy. Sự phụ thuộc này đã đặt người phụ nữ vào nguy cơ cao hơn trong hành vi dùng chung và lây nhiễm HIV cũng như viêm gan virut C.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy mức độ kiến thức về lây nhiễm viêm gan virut C và biện pháp dự phòng ở nhóm NCMT rất thấp. Họ không có kiến thức về viêm gan virut C, các nguy cơ lây truyền do hành vi dùng chung BKT. Mặc dù kiến thức về HIV tương đối cao hơn nhưng không đủ để ngăn chặn hành vi nguy cơ bao gồm cả việc dùng chung các dụng cụ tiêm chích.
Minh Tâm