Theo Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA), mỗi năm dân số toàn cầu tăng thêm khoảng 78 triệu người và hiện nay dân số thế giới đã chạm ngưỡng 7 tỷ người. Sự phát triển của dân số làm cho tất cả các quốc gia đang phải đối mặt với sự phân hóa giàu nghèo, tình trạng thất nghiệp, đói rét, bệnh tật, biến đổi khí hậu, nạn phân biệt đối xử phụ nữ và trẻ em gái là đối tượng chịu rất nhiều rủi ro như bị lạm dụng và bóc lột tình dục; gánh chịu bạo lực; bị cưỡng hôn; mắc các bệnh có liên quan tới sức khỏe sinh sản và tử vong do không được bảo vệ hoặc không được viện trợ để có thể đáp ứng hoặc giải quyết các nhu cầu của họ. Nhất là khi các tình huống khẩn cấp xảy ra do thiên tai, bạo động, các nhu cầu chăm sóc về vật chất và tinh thần của họ thường bị bỏ qua.
Việt Nam là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương trước các tác động của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang phải hứng chịu nhiều ảnh hưởng nặng nề do con người gây ra, bao gồm các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, bão lũ; tình trạng nước biển dân, xâm nhập mặn, cũng như sự bất thường của lượng mưa và các hình thái thời tiết khác. Việt Nam đã có những tiến bộ trong phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo, song thành tựu đó đang bị đe dọa do biến đổi khí hậu và có nguy cơ bị đảo ngược nếu kịch bản xấu nhất xảy ra. Xuất phát từ những vấn đề trên, Liên Hiệp Quốc chọn thông điệp của Ngày Dân số thế giới 11-7 năm nay là “Hỗ trợ chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình cho người dân dễ bị tổn thương trong thiên tai”.
Tỉnh Khánh Hòa hiện có dân số trên 1,24 triệu người, gồm 33 dân tộc sinh sống. Về kinh tế, là địa phương có sự phát triển nhanh và ổn định, mức tăng trưởng GDP bình quân 10 năm qua trên 10%/ năm; đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân được cải thiện đáng kể.
Được sự quan tâm chỉ đạo của Lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND, trong thời gian qua Ngành dân số-kế hoạch hóa gia đình tỉnh Khánh Hòa đã có những đóng góp đáng kể trong việc cải thiện chăm sóc cho nhân dân nhất là chăm sóc sức khỏe phụ nữ và thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Quy mô dân số được kiểm soát, từ năm 2011 Khánh Hòa là một trong những tỉnh, thành phố ổn định mức sinh, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ 1,93 con. Tỷ lệ dân số tự nhiên là 1,0%; mức giảm sinh duy trì ở mức 0,25%; tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên 8,03%; tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại đạt 76,4% và đang từng bước thực hiện xã hội hóa.
Cơ cấu dân số điều chỉnh hợp lý đảm bảo “cơ cấu dân số vàng”, số lượng tuổi vị thành niên-thanh niên chiếm 30,1% dân số, tỷ lệ giới tính khi sinh 109%. Chất lượng dân số được nâng lên, tuổi thọ dân số tăng thêm 2,6 đạt 72,6 tuổi (nam là 70,0 và nữ là 75,4 tuổi). Tỷ số chết mẹ giảm xuống còn 13/100.000 trẻ sinh sống (giảm 58%); tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi giảm từ 24‰ năm 2002 xuống 6,4‰. Các mô hình nâng cao chất lượng dân số triển khai đạt hiệu quả và từng bước mở rộng, đề án sàng lọc trước sinh- sơ sinh, mô hình tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân, mô hình “chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng” đang được đón nhận tích cực.
Theo BS.CKII Huỳnh Thị Hiên- Quyền Chi cục trưởng Chi cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Khánh Hòa- hiện vẫn đang đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức như quy mô dân số ngày càng lớn, mức giảm sinh không đồng đều, miền núi và vùng biển mức sinh vẫn cao và nhu cầu cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản- kế hoạch hóa gia đình (SKSS-KHHGĐ) chưa đáp ứng kịp thời. Mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức báo động (>109 trẻ em trai/ 100 trẻ em gái), cần có những giải pháp kịp thời ngăn chặn để tránh hệ lụy của “thừa nam- thiếu nữ”. Tỷ lệ người cao tuổi tăng nhanh 10,2% (2014), cần có nhiều hoạt động thích ứng với “già hóa chủ động”, để người cao tuổi được “sống vui, sống khỏe, sống có ích”. Do vậy, công tác dân số-KHHGĐ trong thời gian tới cần chủ động, đổi mới, sáng tạo đề ra các giải pháp cấp bách hiệu quả để đảm bảo thực hiện thành công Chiến lược Dân số/ SKSS Việt Nam giai đoạn 2011-2020. Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, BS.Hiên cho rằng các cấp, các ngành cần phát huy hơn nữa nhằm thực sự phát huy lợi thế “cơ cấu dân số vàng”, công tác dân số vẫn đang đối diện nhiều thách thức hơn cơ hội “vàng”.
Hưởng ứng chủ đề kỷ niệm Ngày Dân số thế giới năm nay, cần phải nhanh chóng quan tâm và đầu tư thích đáng của từng gia đình, toàn xã hội và mọi người dân đồng thuận thực hiện chính sách Dân số-KHHGĐ. Bằng những nội dung, hình thức phong phú, đa dạng thông qua các hoạt động truyền thông nhằm thu hút sự tham gia và phát huy năng lực của giới trẻ và cộng đồng, cần quan tâm hơn nữa nhóm phụ nữ và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Để thực hiện tốt chính sách Dân số-KHHGĐ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân, hướng tới một xã hội ngày càng văn minh phát triển, cần xây dựng các cơ chế chính sách cụ thể nhằm khuyến khích, động viên, kêu gọi sự đồng thuận và tham gia tự nguyện của cộng đồng, sự hợp tác giúp đỡ của các quốc gia, các tổ chức quốc tế. Khánh Hòa xác định những nhiệm vụ sẽ tiếp tục phải làm, cùng nhau hướng tới những cam kết và hành động thiết thực trong lĩnh vực chăm sóc SKSS-KHHGĐ và Dân số- phát triển.
Mai Trang