Chất thải y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường phát sinh trong các cơ sở y tế. Chất thải y tế có thể ở dạng rắn, lỏng hoặc khí.
Chất thải y tế nguy hại nếu không được tiêu hủy an toàn sẽ gây nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường. Quản lý chất thải y tế bao gồm các khâu phân loại, xử lý ban đầu, thu gom, vận chuyển, lưu giữ, xử lý và tiêu hủy chất thải y tế.
Việc chọn công nghệ xử lý chất thải y tế phải đảm bảo tiêu chuẩn môi trường theo quy định của Pháp luật hiện hành.
Xử lý chất thải y tế trong thời gian qua áp dụng các phương pháp như lò đốt, công nghệ hấp ướt và công nghệ vi sóng. Đối với phương pháp lò đốt gây phát sinh khói độc chứa dioxin, furan hiện nay không còn sử dụng. Đối với phương pháp công nghệ hấp ướt có ưu điểm không phát sinh các chất gây ô nhiễm không khí, tuy nhiên phát sinh ra nước thải, nguy cơ rò rỉ do sử dụng bình áp suất cao, vấn đề bảo dưỡng trang thiết bị phải luôn được quan tâm chú ý chống cháy nổ. Đối với công nghệ vi sóng có ưu điểm không phát sinh chất gây ô nhiễm không khí, không phát sinh nước thải, không có nguy cơ cháy nổ, rò rỉ, công tác bảo trì thuận lợi, an toàn.
Theo các chuyên gia Cục Quản lý Môi trường Y tế - Bộ Y tế, hiện nay Công nghệ vi sóng xử lý chất thải y tế là phương pháp mới và hiện đại. Công nghệ vi sóng được ưu tiên áp dụng xử lý chất thải y tế tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Pháp, Viện Nghiên cứu vi sinh – Bộ Y tế đã kiểm tra trong bán kính 5 mét nơi đặt máy về xử lý chủng vi khuẩn, tác động môi trường không khí, kiểm tra sự hồi sinh mầm bệnh chứa trong chất thải qua xử lý đều cho kết quả đạt yêu cầu qui chuẩn.
Tại Anh, Cục Quản lý Môi trường đã áp dụng công nghệ vi sóng Sterilwave lắp đặt sử dụng ngay trong Bệnh viện Whipps Cross – Thủ đô London. Toàn bộ chỉ tiêu kiểm tra trong và ngoài 10 mét nơi đặt máy đều đạt tiêu chuẩn không gây ô nhiễm không khí.
Tại Việt Nam với sự đầu tư của Bộ Y tế, của Ngân hành Thế giới và các ngành, địa phương đã sử dụng công nghệ vi sóng xử lý chất thải y tế cho các Bệnh viện 198 Bộ Công an (năm 2010); Bệnh viện Y học Cổ truyền (2011), Bệnh viện Nhiệt Đới Trung ương (2012); Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên (2014) và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Long An (2014).
Tại tỉnh Khánh Hòa, Dự án hỗ trợ xử lý chất thải Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa được UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt tại Quyết định số 3102/QĐ-UBND ngày 30/10/2015. Sau khi dự án được UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt, Sở Y tế đã lập hồ sơ Kế hoạch bảo vệ môi trường trình Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh thẩm định, xác nhận. Sau khi thẩm định, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cấp Giấy xác nhận đăng ký Kế hoạch bảo vệ môi trường số 2882/STNMT-CCBVMT ngày 24/11/2015 cho dự án. Theo quy trình, khi hệ thống đi vào hoạt động, Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ tiến hành lấy mẫu để giám sát theo định kỳ. Nếu phát hiện hệ thống này thực hiện không đạt yêu cầu về môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ tiến hành xử lý vi phạm và yêu cầu ngừng hoạt động.
Phải nói rằng, Sở Y tế đã thực hiện đúng các quy định của một dự án xử lý chất thải theo Nghị định số 18/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính Phủ đã ban hành.
Hệ thống xử lý chất thải rắn y tế đầu tư tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh là thiết bị Sterilwave (do Pháp sản xuất) sử dụng công nghệ vi sóng, tích hợp máy cắt bên trong khoang xử lý. Hệ thống xử lý chất thải rắn y tế nguy hại sử dụng công nghệ vi sóng Sterilwave, tương tự như công nghệ sử dụng trong lò vi sóng được nhiều gia đình sử dụng. Đây là loại thiết bị xử lý chất thải rắn y tế hiện đại, thân thiện với môi trường (thiết bị này không phải là lò đốt). Thiết bị tự động xử lý chất thải rắn y tế thành chất thải tương tự rác thải sinh hoạt. Trong quá trình vận hành, không phát sinh khói, không phát sinh mùi và không phát sinh các chất thải thứ cấp gây ô nhiễm.
Theo Nghị định số 103/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 của Chính phủ ban hành, quy định về bảo đảm an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm; Điều 6 Nghị định quy định đối với các cơ sở có xét nghiệm an toàn sinh học cấp 2 (như Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa) điều kiện về trang thiết bị phải có thiết bị hấp chất thải y tế lây nhiễm; như vậy trang bị đầu tư cho Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa hệ thống xử lý chất thải rắn y tế sử dụng công nghệ vi sóng như trên là đúng theo yêu cầu của quy định trong Nghị định của Chính phủ.
BSCKII. Bùi Xuân Minh – Giám đốc Sở Y tế cho biết, dự án đầu tư xử lý chất thải y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh do Ngân hàng Thế giới đã tài trợ, đây là dự án đầu tư phi lợi nhuận. Ngân hàng Thế giới hỗ trợ nhiều nước trên thế giới xử lý chất thải y tế, giúp bảo vệ nâng cao môi trường sống trong sạch cho người dân. Dự án đầu tư yêu cầu cần có “tiêu chí xanh” gồm: Bệnh viện qui mô trên 200 giường; Bệnh viện hiện không có biện pháp xử lý chất thải y tế an toàn; Mô hình áp dụng xử lý chất thải là xử lý tại chỗ; xử lý theo cụm Bệnh viện (tại Bệnh viện đầu tư dự án và một số bệnh viện xung quanh) và sử dụng công nghệ không đốt xử lý chất thải rắn y tế. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa được đầu tư 02 thiết bị xử lý chất thải rắn theo công nghệ vi sóng Sterilwave, một thiết bị được bố trí hoạt động thường xuyên xử lý chất thải rắn y tế và một thiết bị được dùng để dự phòng. Việc đặt thiết bị Sterilwave xử lý chất thải rắn y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh phù hợp với nguyên tắc của thế giới là: (1) Xử lý chất thải y tế càng sớm càng tốt, ngay tại nguồn phát sinh chất thải; (2) Không mang chất thải có nhiều mầm bệnh di chuyển quá xa và (3) hạn chế tối đa mọi nguy cơ phơi nhiễm ra cộng đồng.
Thực tế hiện nay tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, mỗi ngày trung bình có số lượng phát sinh chất thải lây nhiễm có chứa mầm bệnh là 300kg/ngày; 10 ngày tồn đọng lượng chất thải rắn y tế đến 3 tấn. Hệ thống thu gom, lưu trữ chất thải rắn y tế của bệnh viện chưa bảo đảm an toàn, nguy cơ có thể lan truyền các vi rút, vi khuẩn gây bệnh cho con người và môi trường sống. Từ năm 2014 đến nay, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa phải hợp đồng với Công ty Việt Xanh Bình Dương xử lý chất thải rắn y tế, vận chuyển xa, tiềm ẩn nhiều nguy cơ lan truyền mầm bệnh; chi phí phải trả 300 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, Bệnh viện cũng gặp khó khăn trong việc kiểm soát quá trình vận chuyển, xử lý chất thải.
BS. Bùi Xuân Minh nhấn mạnh, việc sử dụng công nghệ vi sóng Sterilwave trong xử lý chất thải rắn y tế là rất đáng tin cậy. Đây là phương pháp tiên tiến, hoạt động ổn định, bền bỉ, thay đổi căn bản và triệt để tình hình xử lý chất thải rắn y tế lây nhiễm của Bệnh viện. Áp dụng công nghệ vi sóng sử dụng thiết bị Sterilwave là phù hợp xu thế đầu tư của các nước phát triển, của toàn thế giới. Hiện nay tại Việt Nam có 40 tỉnh, thành phố đang tiến hành đầu tư công nghệ này cho việc xử lý chất thải rắn y tế tại các cơ sở y tế.
KS. Huỳnh Thiện Nghè – Phòng Kế hoạch Tài chính Sở Y tế Khánh Hòa, cán bộ trực tiếp theo dõi thực hiện dự án cho biết theo quy định hiện nay, tất cả các gói thầu trước khi đưa vào sử dụng đều được thực hiện nghiệm thu gồm 7 bước: (1) Nghiệm thu thiết bị khi được đưa đến chân công trình, (2) Nghiệm thu thiết bị lắp đặt tĩnh, (3) Nghiệm thu thiết bị chạy đơn động không tải, (4) Nghiệm thu thiết bị chạy liên động không tải, (5) Nghiệm thu thiết bị chạy liên động có tải, (6) Chạy thử và kiểm định chất thải đầu ra. (7) Sau khi kiểm tra đạt tất cả các yêu cầu, thiết bị mới được nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Hiện nay, tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Ninh Hòa đã lắp thiết bị Sterilwave và đã thực hiện đến bước (6) Chạy thử và kiểm định chất thải đầu ra. Theo Kết quả đánh giá của Viện Y tế công cộng Tp. HCM ngày 27/9/2016, thiết bị đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 55:2013/BTNMT. Sở Y tế hiện đang chuẩn bị làm thủ tục nghiệm thu thiết bị để Bệnh viện đưa vào sử dụng.
Cũng cần nhấn mạnh, ngày 27/7/2016 – Cục Thẩm định và đánh giá tác động môi trường – Bộ Tài nguyên và Môi trường, tại công văn số 1131/TĐ-ĐTC đã nêu rõ: Theo quy định tại Điểm c Khoản 10 Điều 9 Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2015 của Chính phủ về quản lý chất thải nguy hại và phế liệu, cơ sở y tế có công trình xử lý chất thải y tế nguy hại đặt trong khuôn viên để thực hiện việc tự xử lý và thu gom, xử lý chất thải y tế nguy hại cho các cơ sở y tế lân cận (mô hình cụm) không được coi là cơ sở xử lý chất thải nguy hại nên không thuộc đối tượng quy định tại Mục 45 Phụ lục II Nghị định số 18/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 4 năm 2015 của Chính phủ quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường.
Với những căn cứ và bằng chứng khoa học xác đáng trên, bằng cách làm tỉ mỉ, cẩn thận, từng bước một, từng nội dung một đều có đánh giá, theo dõi nghiêm túc của Sở Y tế và các ban ngành liên quan. Hơn nữa khoảng cách của nơi đặt thiết bị Sterilwave xử lý chất thải rắn y tế của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa cách khu vực dân cư 32 mét, đây là một khoảng cách rất an toàn không thể gây ảnh hưởng bất cứ gì cho sức khỏe của người dân.
Thiết nghĩ tất cả chúng ta, các hộ gia đình đang ở khu vực xung quanh địa điểm triển khai dự án, hãy tin tưởng vào những chứng cứ khoa học của việc đặt thiết bị máy xử lý chất thải rắn y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa không làm ô nhiễm môi trường, không gây ra bất cứ ảnh hưởng gì đến sức khỏe người dân. Tất cả chúng ta hãy cùng vững tin, thống nhất ý chí, cùng chung tay, cùng đồng thuận, tích cực ủng hộ để dự án sớm được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa và đi vào hoạt động theo đúng như mục tiêu, tiến độ đã đề ra.
BS. Tôn Thất Toàn