Theo Bs Nguyễn Hữu Châu-Giám đốc Trung tâm Nội tiết tỉnh, hội chứng chuyển hóa không phải bệnh đơn lẻ mà là một nhóm các vấn đề liên quan đến sức khỏe như mỡ bụng quá nhiều, tăng triglyceride, tăng cholesterol, tăng huyết áp và tăng đường máu.
Lối sống và khẩu phần ăn là các yếu tố góp phần tăng hội chứng chuyển hóa ở Việt Nam. Hiện nay, có khoảng 20 - 30% người trên thế giới mắc hội chứng này. Khi một người có ít nhất ba trong số những vấn đề trên, có thể ảnh hưởng đến tim, đái tháo đường và đột quỵ sẽ cao hơn những người khác.
Kết quả nghiên cứu của Viện Pasteur Nha Trang năm 2017 ở nhóm tuổi trên 45 tại tỉnh Khánh Hòa cho thấy, người có lối sống ít vận động, ít tập thể dục; có mức mỡ nội tạng cao, có thói quen ăn đêm sau 21 giờ, nguy cơ mắc tiền đái tháo đường cao gấp 1,4 lần so với các nhóm khác.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hội chứng chuyển hóa, trong đó những người không hoạt động thể chất có nhiều khả năng bị hội chứng chuyển hóa hơn. Có quá nhiều chất béo trong cơ thể là một nguyên nhân dẫn đến hội chứng chuyển hóa. Nó liên quan chặt chẽ đến tất cả các vấn đề sức khỏe. Vì chất béo có thể làm cho cơ thể ngừng đáp ứng với insulin, hormon giúp giữ mức đường trong máu ổn định. Đó gọi là tình trạng kháng insulin và là một lý do phổ biến khiến mọi người bị hội chứng chuyển hóa.
Bs Châu cho biết, một số nguyên nhân khác cũng có thể gây rối loạn chuyển hóa, ví dụ một người có sự dễ dàng hình thành huyết khối trong mạch máu, sẽ dễ bị hội chứng chuyển hóa hơn. Hoặc người có mỡ quá nhiều trong gan; người có hội chứng buồng trứng đa nang; sỏi mật; ngưng thở khi ngủ cũng dễ bị hội chứng chuyển hóa.
Hội chứng chuyển hóa cần được quan tâm, phòng tránh do mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe cho bệnh nhân ngày càng cao, càng nặng. Đặc biệt chi phí điều trị bệnh, điều trị biến chứng của bệnh tật gây ra đang là gánh nặng cho bệnh nhân, gia đình và xã hội. Khi có từ 3 yếu tố trở lên gồm tăng đường máu,tăng huyế áp và vòng bụng lớn là dấu hiệu cảnh báo không thể xem thường.
Theo Bs Châu, khi một người không ăn trong 8 giờ hay lâu hơn, cơ thể không được cung cấp đường từ thực phẩm sẽ bắt đầu huy động đường dự trữ. Cơ thể sử dụng insulin để giữ đường máu ở mức độ khỏe mạnh. Nhưng đôi khi nó không thể kiểm soát được đường máu cân bằng này và kết quả là lượng đường trong máu quá cao. Đường máu lúc đói trên 5,6mmol/l (100mg/dL) có thể dẫn đến hội chứng chuyển hóa.
Đới với huyết áp, nếu huyết áp lớn hơn 130/85mmHg, có thể bị hội chứng chuyển hóa. Có thể giảm chỉ số huyết áp một cách tự nhiên bằng cách tập thể dục, bỏ hút thuốc và chế độ ăn uống lành mạnh, ít muối.
Về vòng eo, khi vòng eo có kích thước từ 88cm trở lên đối với phụ nữ và 102cm đối với nam giới, bác sĩ có thể cho chúng ta biết có mắc hội chứng chuyển hóa hay không.
Triglyceride là một loại chất béo trong máu mà cơ thể tạo ra từ lượng calo dư thừa. Nếu không thể giữ mức dưới 150mg/dL, có thể dễ bị hội chứng chuyển hóa. Bác sĩ có thể dùng thuốc để hạ thấp mức triglyceride, nhưng cách tốt nhất là giảm cân, tập thể dục và giảm lượng calo đưa vào cơ thể.
Trong máu, HDL là cholesterol “tốt” có thể giúp loại bỏ cholesterol “xấu” LDL ra khỏi các động mạch. Nếu HDL thấp hơn 50mg/dL đối với phụ nữ hoặc dưới 40mg/dL đối với nam, có thể gây ra hội chứng chuyển hóa. Có thể nâng cao mức HDL bằng việc giảm cân, chế độ ăn uống tốt hơn và những thay đổi lối sống có lợi cho sức khỏe.
Hội chứng chuyển hóa ẩn chứa nhiều mối nguy hiểm cho sức khỏe, làm tăng biến cố tim mạch. Theo Bs Châu, để phòng ngừa các yếu tố nguy cơ này, mọi người cần có một chế độ ăn uống, tập luyện khoa học, đặc biệt đang có bệnh lý đi kèm cần được thăm khám và điều trị tích cực.
Chế độ ăn uống hợp lý, khoa học là ăn đủ thực phẩm gồm 4 nhóm chất: đạm (thịt, cá, trứng, sữa...); bột đường (cơm, cháo, phở, bún, bánh mì, bánh ngọt...); chất béo trong cá, tôm, cua, hải sản, dầu thực vật); vitamin và khoáng chất trong rau, củ, quả các loại. Tránh hoặc hạn chế uống rượu bia.
Điều trị tích cực các bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu nếu có.
Tập thể dục đều đặn từ 30-45 phút mỗi ngày với cường độ vừa sức. Đi bộ hoặc chạy bộ là một trong những lựa chọn phù hợp. Loại bỏ các yếu tố gây xơ vữa động mạch như: tránh béo phì; bỏ hút thuốc lá, thuốc lào; tránh mọi căng thẳng; phòng chống các bệnh nhiễm khuẩn.
Bs Châu lưu ý mọi người cần thay đổi thói quen để hạn chế xuất hiện hội chứng chuyển hóa – cụ thể là giảm lượng đường đưa vào cơ thể, giảm muối, giảm ăn thực phẩm có chứa chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến, ăn nhiều rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Tập thể dục nhiều hơn. Nếu hút thuốc, hãy bỏ thuốc. Tất cả các thói quen này có thể giúp giảm lượng đường trong máu, giảm huyết áp và giảm chất béo trung tính, cũng như tăng cholesterol tốt và giảm vòng eo.
Minh Tâm