Đái tháo đường là một bệnh mạn tính với số người mắc ngày một gia tăng, mang lại nhiều gánh nặng cho xã hội. Theo báo cáo của Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế (IDF), năm 2015 có 415 triệu người trưởng thành mắc bệnh làm tiêu tốn 673 triệu đô la cho chi phí chăm sóc và điều trị, chiếm 11,6% tổng chi tiêu y tế toàn thế giới . Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) thuốc và thay đổi lối sống là hai yếu tố vô cùng quan trọng để kiểm soát bệnh ĐTĐ type 2.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Võ Thị Kim Anh cùng cộng sự Đại học Thăng Long báo cáo đề tài “Tuân thủ điều trị ở người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Nam Anh, tỉnh Bình Dương năm 2019.
Đối tượng nghiên cứu, bệnh nhân đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú từ 06 tháng trở lên tại bệnh viện đa khoa Nam Anh, Bình Dương từ 01-04 năm 2019.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, qua khảo sát 348 bệnh nhân, kết quả tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 56,4%. Nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là 40-49 tuổi (54,2%). Đa số đối tượng là dân tộc Kinh 65,9%, sống chủ yếu ở nông thôn 56,9%. Tỷ lệ đối tượng sống chung với vợ/chồng là 87,3%. Trình độ học vấn đa số là ở bậc trung cấp trở lên chiếm 42,9%. Đa số đối tượng làm công nhân 36,2%. Kinh tế hầu hết chủ yếu chỉ ở mức đủ sống chiếm tới 73,3% và có 03 đối tượng (0,8%) có sổ hộ nghèo. Các đối tượng phần lớn đều tham gia bảo hiểm y tế 86,5%.
Về đặc điểm bệnh lý: thời gian mắc bệnh từ 1-5 năm chiếm tỷ lệ cao nhất với 38,1%. Các bệnh mạn tính đi kèm 35,6%, trong đó, các bệnh đi kèm thường gặp là tăng huyết áp (41,7%). Một số bệnh khác như rối loạn lipit máu, gan nhiễm mỡ, rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày, theo sổ khám cũng chiếm tỷ lệ khá cao với 31,1%.
Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc của người bệnh ĐTĐ type 2 là thấp với 32,8%. Khi xét đến từng nội dung tuân thủ, có 43,4%người bệnh thỉnh thoảng quên (1-4 lần/tháng) dùng thuốc, 40,5% quên mang thuốc khi đi xa nhà; tỷ lệ người bệnh tự ý ngưng thuốc rất cao với 41,3%, trong đó chủ yếu là thỉnh thoảng tự ý ngưng thuốc, có tới 49,5% người bệnh tự bỏ không dùng thuốc nữa do thấy tình trạng bệnh tốt hơn; có 28,8% người bệnh ngưng thuốc do hết thuốc ở nhà, tuy nhiên hầu hết với tần suất thỉnh thoảng.
Gần một nửa số người bệnh có thử đường huyết tại nhà, trong số đó chỉ 29,3% thử đường huyết với tần suất từ 02 lần trở lên trong tuần. Tuy nhiên tỷ lệ thực hiện đi khám sức khỏe định kỳ lại cao với 77,0% người bệnh, thông thường người bệnh đi khám mỗi tháng một lần (45,4%) hoặc mỗi 02 tháng một lần (50,5%).
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc của người bệnh ĐTĐ type 2 theo thang đo MCQ là rất thấp với 32,8%. Khi xét đến từng nội dung tuân thủ có 43,4% người bệnh thỉnh thoảng quên (1-4 lần/tháng) dùng thuốc, 40,5% quên mang thuốc khi đi xa nhà; tỷ lệ người bệnh tự ý ngưng thuốc rất cao với 41,3%, trong đó chủ yếu là thỉnh thoảng tự ý ngưng thuốc, có tới 49,5% người bệnh tự bỏ không dùng thuốc nữa do thấy tình trạng bệnh tốt hơn; có 28,8% người bệnh ngưng thuốc do hết thuốc ở nhà, tuy nhiên hầu hết với tần suất thỉnh thoảng. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tỷ lệ nghịch với nhóm tuổi (p<0,05). Tuổi trẻ thường dễ coi thường tình trạng bệnh lý của mình hơn do tình trạng sức khỏe còn tốt hơn, hơn thế nữa họ còn lao động nhiều, mối quan tâm sức khỏe kém hơn nhiều so với đối tượng lớn tuổi, do đó họ ít tuân thủ dùng thuốc trong điều trị bệnh hơn, mặc dù họ dễ dàng tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế hơn.
Về yếu tố dân tộc, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc ở nhóm người bệnh dân tộc Kinh tốt hơn nhiều so với dân tộc Hoa/Khmer (p<0,05). Đây cũng là kết quả dễ hiểu, người bệnh là dân tộc Hoa/Khmer trong nghiên cứu thường là lao động nhập cư hoặc sinh sống tại các vùng nông thôn khác đến đây cư trú để làm việc tại các công ty, xí nghiệp, họ thường là đối tượng nguy cơ với các bệnh tật mãn tính nói chung và ít có điều kiện để tuân thủ dùng thuốc tốt nhất. Do đó cần chú ý đến nhóm đối tượng này trong tư vấn, giáo dục sức khỏe cho người bệnh.
Đối với yếu tố nghề nghiệp, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc ở nhóm cán bộ nhân viên hoặc nhóm già/hưu trí tốt hơn nhiều so với các nhóm nghề nghiệp khác (p<0,05). Nhóm già/hưu thường quan tâm đến sức khỏe nhiều hơn, thực hiện lời căn dặn của bác sĩ tốt hơn những người trẻ tuổi, đối với nhóm cán bộ nhân viên, họ thường có nhận thức rất tốt về điều trị đái tháo đường và có điều kiện để tuân thủ điều trị tốt hơn, do đó tuân thủ dùng thuốc tốt hơn.
Về yếu tố bệnh lý, kết quả cho thấy những người mắc bệnh trên 10 năm tuân thủ dùng thuốc tốt hơn nhiều so với nhóm mắc bệnh dưới 01 năm (OR=12,6; p<0,05). Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc ở nhóm có bệnh lý kèm theo tốt hơn nhiều so với nhóm không có bệnh kèm (OR=2,03; p=0,002). Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc ở nhóm mắc bệnh THA tốt hơn nhiều so với nhóm không mắc (OR=2,86; p<0,05). Nhiều nhận định trước đây cho rằng quá trình mắc bệnh kéo dài, chi phí điều trị sẽ là gánh nặng tài chính cho người bệnh, đặc biệt là những người cao tuổi không có khả năng thu nhập, điều này sẽ ảnh hưởng phần nào đến việc điều trị của bệnh nhân. Tuy nhiên trong nghiên cứu này lại thấy những người mắc bệnh lâu năm và có bệnh lý mạn tính kèm theo thì tuân thủ dùng thuốc tốt hơn. Có lẽ rằng những đối tượng này đã sống chung với bệnh trong thời gian dài, lại được sự quan tâm nhiều hơn bởi hệ thống chăm sóc sức khỏe, họ có nhiều kinh nghiệm trong điều trị bệnh.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc của người bệnh ĐTĐ type 2 là thấp với 32,8%. Tỷ lệ tuân thủ hoạt động thể lực chỉ đạt 37,3%, tuân thủ chế độ dinh dưỡng chỉ 9,0%, tuân thủ kiểm soát đường huyết và khám sức khỏe định kỳ chỉ đạt 39,2%. Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tỷ lệ nghịch với nhóm tuổi (p<0,05), tuân thủ dùng thuốc tốt hơn ở nhóm nghề nghiệp cán bộ nhân viên hoặc hưu trí, ở nhóm bệnh nhân thuộc dân tộc Kinh và ở nhóm bệnh nhân mắc bệnh trên 10 năm hoặc mắc bệnh kèm theo (p<0,05). Tỷ lệ tuân thủ điều trị thấp cho thấy cần tăng cường tư vấn, truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao nhận thức của người bệnh cũng như hỗ trợ người bệnh tuân thủ điều trị./.
Anh Duy