Theo các chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới, để thực hiện truyền thông nguy cơ cần có những hành động là phân tích, xác định nguy cơ sức khỏe, đo lường mức độ nhận thức nguy cơ của người dân và cuối cùng là đánh giá truyền thông.
Ở bước phân tích để xác định nguy cơ sức khỏe đối với sức khỏe cộng đồng cần thực hiện theo trình tự là: Liệt kê tất cả các mối nguy hại; vẽ bản đồ phân bố của các mối nguy hại đã liệt kê; xác định những thành phần của cộng đồng có thể tiếp xúc với những mối quan hệ này; dự đoán những tổn thất do mối quan hệ khi nó tác động lên sức khỏe cộng đồng trong một khoảng thời gian; phân tích nguy cơ mối quan hệ đó tác động tới từng thành phần của cộng đồng để xác định nhóm dễ tổn thương; đánh giá khả năng giảm nguy cơ trong cộng đồng.
Cán bộ y tế sẽ sử dụng các số liệu như số ca mắc bệnh, tỷ lệ tử vong để đánh giá nguy cơ dịch bệnh một cách chính xác. Để có những nhận định sớm về mối nguy hại, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng, cần sử dụng bảng đánh giá nguy cơ để cùng thảo luận, xác định nguy cơ phát sinh dịch bệnh nào có thể xảy ra tại địa phương mình.
Ví dụ như bệnh truyền nhiễm tại địa phương hay từ nơi khác xâm nhập, có những hành vi nguy cơ gì, điều kiện vệ sinh gia đình, môi trường sống có nhiều muỗi, có dơi, chuột… Có những nguồn gì đang có ở địa phương có thể gây nguy hại cho sức khỏe như nguồn ô nhiễm nước sinh hoạt, ăn uống, nguồn ô nhiễm không khí, nguồn côn trùng, chuột bọ phát triển, các vật chứa nước đọng làm ổ cho muỗi, tự phát nhân nuôi động vật hoang dã.
Đánh giá được khả năng xảy ra, mức độ gây dịch bệnh từ thấp đến cao, từ rất khó có khả năng, có khả năng, khả năng cao và gần như chắc chắn. Đánh giá người dân nào dễ bị tổn thương, hậu quả về sức khỏe, tính mạng người dân do bệnh tật từ tối thiểu, nhỏ, vừa phải, lớn, nghiêm trọng. Hậu quả xấu đến mức nào đối với kinh tế xã hội; nhận định có những hành động nào có khả năng giảm nguy cơ, có khả thi; đã hết cách hành động chưa; cần biết thêm điều gì, hành động tiếp theo là gì.
Tùy theo kết quả đánh giá nguy cơ, nhóm làm việc phòng chống dịch sẽ chuẩn bị các hành động tương ứng với mức độ nguy cơ đã xác định. Ví dụ nếu nguy cơ mức thấp thực hiện các hành động quản lý thông thường, tiếp tục theo dõi; tăng cường truyền thông hướng dẫn người dân phòng chống dịch bệnh; tiếp tục thu thập thông tin, báo cáo thường xuyên về nhóm truyền thông để tổng hợp, phân tích, tham mưu Ban chỉ đạo phòng chống dịch kịp thời để có điều chỉnh những chỉ đạo tổ chức hoạt động cần thiết.
Nếu ở mức trung bình cần giám sát, phân công trách nhiệm quản lý đối với nguy cơ và nguồn gây hại. Các hoạt động như cử người thường xuyên theo dõi cụm dân cư, báo cáo từng ngày các thông tin ca bệnh, báo cáo kết quả xử lý điểm phát sinh ô nhiễm, nguồn phát sinh bệnh.
Ở bước đo lường mức độ nhận thức nguy cơ, cần chú ý những nhóm nguồn có nguy cơ hoặc bị ảnh hưởng để nhận định về phản ứng cảm xúc của họ, mức độ quan tâm nguy cơ, mức độ hành động ứng phó nguy cơ.
Các câu hỏi cần trả lời như cá nhân, cộng đồng biết gì về nguyên nhân, phương thức lây truyền bệnh; người dân tại địa phương mô tả căn bệnh này như thế nào; nhận thức nguy cơ do vụ dịch bùng phát; những nhóm đối tượng này đã từng trải qua bùng phát dịch lần nào chưa; thái độ ứng phó như thế nào. Những thông điệp nào đang lan truyền trong cộng đồng; những việc đã làm, chưa làm để phòng bệnh, tại sao như vậy; những hành động nào đang làm tăng nguy cơ; người dân sử dụng dịch vụ y tế khi không có dịch bệnh ra sao, những điều gì ảnh hưởng tới sử dụng dịch vụ y tế khi có dịch bệnh.
Sau khi xác định được mức độ nguy cơ gây ra vấn đề sức khỏe cần ưu tiên giải quyết thì cần tiến hành đánh giá truyền thông. Kết quả đánh giá truyền thông giúp nhóm chỉ đạo quyết định các nhóm đối tượng ưu tiên truyền thông và những nội dung truyền thông cần chuẩn bị.
Các câu hỏi thể hiện xác định ưu tiên truyền thông về nguy cơ đã được xác định là ai là đối tượng đích; nhóm thực hiện truyền thông biết và không biết những gì về dịch bệnh và thông tin cần truyền thông; những thông tin có lợi nào để truyền thông đến đối tượng; khi nào thực hiện; nói ở mức độ nào; muốn họ làm gì với những thông tin có được, hậu quả là gì; hình thức truyền thông cụ thể cho các nhóm đối tượng trong cộng đồng.
Nhóm người cốt sử dụng kết quả đánh giá nguy cơ, đo lường nhận thức nguy cơ của đối tượng để quyết định lựa chọn chiến lược truyền thông nguy cơ tại địa phương, xây dựng kế hoạch truyền thông.
Ở chiến lược quản lý khủng hoảng, cần lắng nghe thông tin, cảm xúc của người dân, thừa nhận mức độ lo lắng sợ hãi quá mức để tăng cường cung cấp thiết bị chính thống, thông tin nguyên nhân, khả năng có thể kiểm soát, không gây tác động lớn từ nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
Chiến lược này áp dụng khi cộng đồng có những thông tin không chính xác lan truyền, gây ra sợ hãi cho người dân không đáng có.
Đối với chiến lược truyền thông khủng hoảng áp dụng cho nguy cơ tác động lớn đến sức khỏe cộng đồng, mức độ quan tâm cộng đồng ở mức cao, gây ra những khủng hoảng. Lúc này cần thông báo, cung cấp thông tin nhanh, rộng rãi để giải thích tình trạng đang diễn ra với cộng đồng, cùng theo đó là những thông tin hướng dẫn mọi người cùng hành động giúp kiểm soát khủng hoảng. Cập nhật thông tin diễn biến dịch bệnh cùng hành động của lãnh đạo, của cán bộ y tế sẽ giúp tạo được lòng tin về khả năng kiểm soát dịch bệnh, giảm hoang mang, lo lắng trong cộng đồng./.
Lâm Quyên