Ngày 28/8/2025, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2755/QĐ-BYT phê duyệt tài liệu “Chuẩn năng lực nghề nghiệp của bác sĩ Y học dự phòng Việt Nam”. Đây là lần đầu tiên nước ta có bộ chuẩn năng lực nghề nghiệp dành riêng cho đội ngũ bác sĩ Y học dự phòng – lực lượng nòng cốt trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Theo Bộ Y tế, trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức về sức khỏe cộng đồng như dịch bệnh truyền nhiễm, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và gia tăng các bệnh không lây nhiễm, vai trò của Y học dự phòng ngày càng trở nên quan trọng. Vì vậy, việc đảm bảo chất lượng đội ngũ bác sĩ Y học dự phòng là một ưu tiên hàng đầu trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Hiện nay, trên cả nước có 10 trường đại học đào tạo bác sĩ Y học dự phòng, vì vậy, việc ban hành bộ chuẩn lần này được xem là bước đi đột phá, góp phần chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời tạo điều kiện tiên quyết để nâng cao khả năng cạnh tranh và hợp tác quốc tế.
Chuẩn năng lực nghề nghiệp được hiểu là nmức trình độ, khả năng đáp ứng nhu cầu công việc thực tế, được công nhận thông qua các hình thức đánh giá, kiểm tra dựa trên những tiêu chí cụ thể. Năng lực nghề nghiệp bao gồm: kiến thức chuyên môn, kỹ năng, khả năng phán đoán trong nghề, khả năng xử lý các tình huống có thể xảy ra khi hành nghề. Có 4 thành tố được chú trọng đó là kiến thức chuyên môn, kỹ năng, tinh thần trách nhiệm và thái độ hành nghề chuyên nghiệp. Năng lực nghề nghiệp được chia thành năng lực cốt lõi và năng lực chuyên môn, mỗi hoạt động nghề nghiệp đều cần 4 năng lực cơ bản là năng lực cá nhân, năng lực chuyên môn, năng lực quản lý và năng lực xã hội.
(Ảnh minh họa)
Bộ “Chuẩn năng lực nghề nghiệp của bác sĩ Y học dự phòng Việt Nam” được cấu thành từ 5 lĩnh vực, 14 tiêu chuẩn và 50 tiêu chí, phản ánh đầy đủ yêu cầu của nghề Y học dự phòng trong điều kiện hiện nay. Cụ thể:
- Năng lực hành nghề chuyên nghiệp: gồm 2 tiêu chuẩn, 7 tiêu chí.
- Năng lực phòng bệnh: gồm 4 tiêu chuẩn và 13 tiêu chí.
- Năng lực khám, chữa bệnh ban đầu: gồm 2 tiêu chuẩn, 10 tiêu chí.
- Năng lực đào tạo và nghiên cứu khoa học: gồm 3 tiêu chuẩn, 9 tiêu chí.
- Năng lực quản lý, giao tiếp và công tác: gồm 3 tiêu chuẩn, 11 tiêu chí.
Trong 5 lĩnh vực trên, năng lực phòng bệnh được xem là trọng tâm, thể hiện rõ vai trò “lá chắn” của bác sĩ Y học dự phòng đối với sức khỏe cộng đồng. Theo đó, bác sĩ Y học dự phòng phải đánh giá được tình trạng sức khỏe, xác định các yếu tố nguy cơ và rủi ro sức khỏe liên quan đến bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm và các yếu tố nguy cơ khác của cá nhân và cộng đồng. Họ cần phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và sự xuất hiện bệnh, dịch bệnh; cũng như thực hiện tư vấn, truyền thông, giáo dục sức khỏe nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của các yếu tố nguy cơ, cung cấp dịch vụ y tế dự phòng phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.
Không chỉ dừng lại ở công tác dự phòng, các bác sĩ còn phải xác định được nhu cầu chăm sóc sức khỏe cá nhân và cộng đồng dựa trên dữ liệu dịch tễ học, sinh học, dinh dưỡng, kinh tế - xã hội, môi trường và hành vi sức khỏe. Đây là yêu cầu thể hiện rõ định hướng y tế dự phòng hiện đại – dựa trên bằng chứng và dữ liệu thực tiễn.
Đối với lĩnh vực năng lực khám chữa bệnh ban đầu, bác sĩ Y học dự phòng cần có năng lực khám, chẩn đoán, xử trí cấp cứu ban đầu và quản lý các bệnh tại tuyến y tế cơ sở theo quy định về phạm vi hành nghề. Họ có thể thực hiện khám, phân loại sức khỏe, kết luận hồ sơ khám sức khỏe cộng đồng và định kỳ, đồng thời tham gia theo dõi, điều trị các bệnh không lây nhiễm, HIV/AIDS, nghiện chất và quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử của cá nhân, cộng đồng. Việc này giúp bác sĩ Y học dự phòng lồng ghép hiệu quả giữa phòng bệnh và chữa bệnh, theo nguyên lý Y học gia đình, đảm bảo mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục và gần gũi tại cộng đồng.
Bộ chuẩn cũng nhấn mạnh năng lực quản lý, lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, giám sát và đánh giá các chương trình y tế dự phòng, giúp bác sĩ hiểu rõ vai trò, trách nhiệm cá nhân trong hệ thống y tế.
Bác sĩ Y học dự phòng phải có khả năng xây dựng kế hoạch, điều phối, giám sát hoạt động, đảm bảo tiến độ và chất lượng chương trình, cũng như đánh giá và rút ra bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới. Bên cạnh đó, năng lực đào tạo và nghiên cứu khoa học cũng được chú trọng, giúp đội ngũ bác sĩ chủ động cập nhật kiến thức, áp dụng các phương pháp khoa học vào thực tiễn, đóng góp cho sự phát triển của ngành.
Bên cạnh năng lực chuyên môn, Bộ Y tế yêu cầu bác sĩ Y học dự phòng phải có kỹ năng giao tiếp, phối hợp, lắng nghe và chia sẻ, xử lý thành công các tình huống giao tiếp đặc biệt khi thực hiện nhiệm vụ. Tinh thần trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và thái độ hành nghề chuyên nghiệp là nền tảng quan trọng để tạo dựng niềm tin của cộng đồng và hiệu quả trong công tác y tế dự phòng.
Việc Bộ Y tế lần đầu tiên ban hành Chuẩn năng lực nghề nghiệp của bác sĩ Y học dự phòng Việt Nam là bước tiến mang tính chiến lược trong quá trình chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa và hiện đại hóa đội ngũ y tế dự phòng.
Bộ chuẩn không chỉ là công cụ đánh giá năng lực hành nghề, mà còn là kim chỉ nam cho đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp, giúp bác sĩ Y học dự phòng không ngừng hoàn thiện bản thân, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân và nâng cao vị thế của y tế Việt Nam trong khu vực.
Đăng Dương