Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hằng năm có hơn 17 triệu người tử vong vì bệnh lý tim mạch, trong đó thường gặp nhất là các vấn đề về huyết áp, bệnh mạch vành và đột quỵ. Con số trên nói lên mức độ phổ biến và đáng báo động của bệnh lý tim mạch.
Những yếu tố ảnh hưởng đến bệnh lý tim mạch
* Các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi
- Giới tính: Nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch của nam giới nhiều hơn so với nữ giới. Tuy nhiên, phụ nữ ở thời kỳ mãn kinh, nguy cơ các bệnh lý tim mạch sẽ tăng cao hơn. Sau độ tuổi 65, nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở nam giới và phụ nữ là như nhau.
- Di truyền: trong gia đình có người có tiền sử về bệnh lý tim mạch thì chúng ta sẽ có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn bình thường. Ngoài ra những yếu tố khác dẫn đến nguy cơ tim mạch như cao huyết áp, tiểu đường và béo phì cũng có thể mang tính di truyền.
- Tuổi tác: tuổi già là một trong những yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch. Càng lớn tuổi, hoạt động của tim càng kém hiệu quà. Thành tim dày lên, các động mạch cứng lại khiến cho quá trình bơm máu cũng trở nên khó khăn. Đó là lý do vì sao nguy cơ mắc bệnh tim mạch gia tăng theo tuổi.
* Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi
- Thừa cân, béo phì: việc thừa cân làm gia tăng tổng mức cholesterol trong máu. Điều đó dẫn tới nguy cơ huyết áp cao và bệnh mạch vành. Khi lượng cholesterol sẽ tăng vọt, huyết áp cao sẽ dẫn đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.
- Nghiện thuốc lá: hút thuốc là nguyên nhân gây ung thư phổi, ngoài ra chúng còn dẫn tới các bệnh lý tim mạch. Việc hút thuốc làm tăng nhịp tim, thắt chặt các động mạch lớn có thể dẫn đến loạn nhịp tim. Điều đó dẫn tới hoạt động của tim kém hiệu quả và trở nên khó khăn hơn.
Ngoài nicotine, các hóa chất khác có trong khói thuốc như carbon monoxide cũng có hại cho tim. Những chất này dẫn đến tích tụ mảng bám trong động mạch, ảnh hưởng đến cholesterol và mức fibrinogen (một yếu tố làm đông máu), điều này khiến cho nguy cơ đông máu tăng và có thể dẫn đến đau tim.
- Thiếu vận động thể chất: người ít vận động có nguy cơ mắc bệnh lý tim mạch cao hơn người tập thể dục thường xuyên. Việc hoạt động và luyện tập sẽ đốt cháy calo giúp kiểm soát mức Cholesterol, tiểu đường, hạ huyết áp; giúp tăng cường sự dẻo dai cho cơ tim, làm các động mạch linh hoạt hơn.
- Tăng huyết áp:dẫn đến nguy cơ đau tim và đột quỵ. Huyết áp có thể thay đổi tùy theo điều kiện vận động và tuổi tác.
- Cholesterol trong máu cao
- Đái tháo đường
Triệu chứng của bệnh lý tim mạch
- Khó thở: Người bị bệnh tim thường khó thở dù cả khi gắng sức hoặc không cần phải gắng sức. Cảm giác này có thể đến trong mọi thời điểm, đặc biệt là khi đang ngủ. Đây là việc tim đột ngột giảm khả năng co bóp khiến quá trình bơm máu đến phổi gián đoạn.
- Nặng tức ngực: Người bệnh cảm thấy đau thắt ngực ở vùng dưới xương ức. Thời gian kéo dài cơn đau khoảng 10 phút và thường xuyên tái diễn. Cần lưu ý rằng đây có thể là triệu chứng cảnh báo nhồi máu cơ tim do tế bào cơ tim không được nhận đủ oxy vì lượng máu đến tim bị giảm, nên thăm khám ngay.
- Khả năng gắng sức kém: Khi cảm thấy hụt hơi, mệt mỏi sau khi làm bất cứ hoạt động nào là triệu chứng điển hình của bệnh lý về tim. So với nam giới thì nữ giới thường gặp phải tình trạng giảm khả năng gắng sức này hơn.
- Có cơn đau lan tới cánh tay: Bệnh nhân mắc bệnh lý về tim cũng có cơn đau từ tim, có xu hướng lan dần ra các khu vực ở bên trái cơ thể. Thường gặp nhất là cơn đau ở cánh tay trái.
- Chóng mặt: Người bị bệnh tim cũng có thể cảm thấy nhìn mờ, chóng mặt hoặc mất thăng bằng trong giây lát. Lý do vì tim không đủ sức để bơm máu đi tới các cơ quan. Mặc dù đây cũng có thể là kết quả của những hoạt động như: ngủ không đủ giấc, ăn không đủ chất, đứng lên đột ngột… Tuy nhiên bệnh tim giai đoạn đầu cũng có triệu chứng này.
- Ngủ ngáy: Việc ngủ ngáy một chút trong khi ngủ được xem là bình thường ở hầu hết mọi người. Nhưng nếu ngáy quá to hoặc bị thở khò khè thì có thể là do chứng ngưng thở khi ngủ. Tình trạng này dễ gây thêm áp lực lên tim và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển bệnh tim mạch.
- Đổ mồ hôi: Sau khi vận động thể chất bị đổ mồ hôi là chuyện rất bình thường, nhưng nếu hiện tượng này xảy ra mà không rõ nguyên nhân, kèm theo đau tức ngực, khó thở thì có thể là triệu chứng bệnh tim.
- Ho trong thời gian dài: Hầu hết các trường hợp ho mạn tính có liên quan đến bệnh lý đường hô hấp. Tuy nhiên, với những người có nguy cơ gặp các vấn đề về tim hay có tiền sử bệnh tim thì cần chú ý đến triệu chứng này, đặc biệt là ho về đêm hay khi gối đầu thấp.
- Nhịp tim rối loạn: Cảm giác như tim bị hụt mất một nhịp hay đập nhanh hơn bình thường khi vui hay lo lắng quá mức là điều bình thường. Nhưng nếu tình trạng kéo dài trong vài giờ hoặc thành cơn tái diễn nhiều lần trong ngày thì có thể là triệu chứng rối loạn nhịp tim.
Cách kiểm soát, cải thiện lối sống và chế độ ăn uống lành mạnh ở người bệnh tim mạch
Không nên ăn mặn
Khi ăn các thực phẩm chứa nhiều muối, hàm lượng natri trong máu tăng cao. Lúc này thận phải làm việc nhiều để lọc máu, dẫn tới sự gia tăng áp lực thẩm thấu trong lòng mạch. Hậu quả là nước sẽ di chuyển vào trong lòng mạch, làm thể tích máu gia tăng, gây tăng huyết áp và tích nước trong cơ thể. Từ đó sinh ra bệnh về thận, nhồi máu cơ tim, suy tim, xuất huyết não và đột quỵ.
Vì thế, việc áp dụng chế độ ăn uống ít muối sẽ giúp giảm nhẹ các biểu hiện phù và giảm gánh nặng cho trái tim.
Tùy từng tình trạng bệnh mà mỗi người nên áp dụng các mức độ ăn nhạt khác nhau. Lượng muối trong khẩu phần ăn đối với những người mắc bệnh tim nên từ 200 – 1200mg/ngày. Đặc biệt không nên sử dụng thêm các loại đồ chấm khác như nước mắm, nước tương. Đối với những bệnh nhân suy tim nặng, cần loại bỏ muối hoàn toàn khỏi thực đơn.
Tương tự không nên ăn các thực phẩm chế biến sẵn vì chúng thường có nhiều muối như: Thực phẩm đóng hộp, thịt nguội, thịt xông khói, xúc xích, khoai tây chiên, gà rán, snack, bánh quy, bánh nướng mặn và các loại thức ăn nhanh khác.
Không nên ăn ngọt
Những người bị bệnh tim mạch rất dễ bị bệnh tiểu đường, nhất là người có chế độ ăn nhiều đường nhưng ít chất xơ và lười vận động. Do đó, không nên ăn đường và các loại thực phẩm ngọt như nước ngọt, soda, chè ngọt, kem, bánh kẹo ngọt và bất kỳ loại thực phẩm nào thêm đường. Nước trái cây đóng chai hoặc nước ép trái cây cũng không phải lựa chọn tốt cho người bị tim mạch, kể cả khi chúng không thêm đường.
Không nên uống nhiều rượu
Một số nghiên cứu cho rằng uống một ly rượu vang mỗi ngày có thể đem đến một số lợi ích sức khỏe cho tim mạch. Nhưng người bị tim mạch thì uống rượu lại không hề tốt cho tim của bạn.
Đối với nam giới mỗi ngày không nên uống quá 2 lon bia, 300ml rượu vang hoặc 100ml rượu mạnh. Đối với nữ giới mỗi ngày không nên uống quá 1 lon bia, 150ml rượu vang hoặc 50ml rượu mạnh.
Không nên hút thuốc lá
Bỏ thuốc lá rất quan trọng cho sức khỏe dù chúng ta có bị bệnh tim hay không. Khói thuốc rất có hại cho tim mạch, phổi, gan và hô hấp. Nó là một trong những nguyên nhân dẫn đến bệnh tim mạch và mạch vành.
Hút thuốc làm tăng huyết áp và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông do làm giảm các tế bào oxy trong máu, là tiền đề dẫn đến các cơn đau tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Hãy nhớ việc hấp thu khói thuốc lá thụ động cũng là yếu tố nguy cơ cao. Vì vậy, hãy tránh tiếp xúc với khói thuốc từ những người hút thuốc
Không nên căng thẳng
Căng thẳng có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng hơn tình trạng tim đập nhanh. Đối với những người bị bệnh tim mạch, căng thẳng có thể gây ra những ảnh hưởng rất tiêu cực đến sức khỏe. Vì vậy, chúng ta cần hạn chế lo lắng và căng thẳng. Hãy nghỉ ngơi và chợp mắt một chút nếu cảm thấy quá mệt mỏi. Một số cách để giảm căng thẳng là hít thở sâu, liệu pháp hương thơm, tập yoga hoặc thiền.
Nên tập thể dục thường xuyên
Tập thể dục thường xuyên làm giảm hormone adrenaline, thư giãn các mạch máu, làm nhịp tim chậm hơn, ổn định huyết áp và cholesterol, rất tốt cho tim mạch. Một số bài tập có nhịp điệu đều đặn đem lại nhiều lợi ích như bơi lội, đạp xe, chạy bộ, đi bộ nhanh.
Nên ăn uống nhiều trái cây tươi và rau củ
Trái cây và rau củ chứa ít calo, chất béo nhưng giàu vitamin và khoáng chất lành mạnh, góp phần duy trì cân nặng và tăng cường sức khỏe. Chúng cũng là nguồn cung cấp chất xơ tuyệt vời giúp giảm mức cholesterol và kiểm soát lượng đường trong máu.
Một số loại trái cây như việt quất, mâm xôi, dâu tây…; một số loại rau như cà rốt, khoai lang, ớt chuông, cải bó xôi, bông cải xanh… giàu chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất rất tốt cho sức khỏe tim mạch.
Bên cạnh đó, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu cũng là một lựa chọn lành mạnh, góp phần bảo vệ tim mạch và giảm các tác động tiêu cực của bệnh tim mạch.
Nên bổ sung chất béo lành mạnh
Trong khi chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa cực kỳ có hại, thì chất béo không bão hòa là nhóm thực phẩm nên được bổ sung vào chế độ ăn cho người bị bệnh tim mạch. Chất béo lành mạnh có thể làm giảm cholesterol và làm giảm nguy cơ các cơn đau tim và đột quỵ
Trong đó, dầu oliu có khả năng chịu nhiệt cao và rất tốt để nấu ăn. Nó còn chứa nhiều chất chống oxy hóa có tác dụng chống viêm. Một số loại hạt rất giàu chất béo lành mạnh là hạt lanh, hạnh nhân, hạt óc chó, hạt bí ngô…
Một số loại cá béo rất giàu omega-3 đã được chứng mình là đem lại nhiều lợi ích tích cực cho tim mạch như: cá hồi, cá mòi, cá trích, cá thu…
Nên giữ cân nặng hợp lý
Thừa cân - béo phì là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim. Vì vậy, kiểm soát cân nặng hợp lý là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe ở những người bị bệnh tim mạch. Đặc biệt là lượng mỡ nội tạng (mỡ bụng) không chỉ làm tăng tình trạng viêm và bệnh mạch vành, mà có thể gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe khác như tiểu đường, máu nhiễm mỡ, gan nhiễm mỡ…
Nên ngủ đủ giấc
Ngủ muộn có thể làm tăng tình trạng viêm, tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 và béo phì - những yếu tố làm trầm trọng thêm bệnh tim mạch. Vì vậy, nếu bạn bị bệnh tim mạch, hãy đi ngủ sớm và ngủ đủ giấc từ 7-9 tiếng mỗi đêm tùy theo nhu cầu của cơ thể.
Hữu Cao